Qarabağ heç bir sövdələşmənin hədəfi ola bilməz

 Azərbaycanın ərazi bütövlü - ən vacib suverenlik atributlarından biri vaxtaşırı müzakirə, mübahisə predmetinə çevrilirsə və biz bunun səbəblərini sırf xarici amillərlə izah edib özümüzü təmizə çıxarırıqsa geci-tezi tarixin mühakiməsi ilə üz-üzə qalacağıq.

Məgər vətənlə bağlı dəyərlərə etinasız münasibətimizin çeşidli fraqmentləri, epizodları, torpaqlarımızın işğalı kimi ictimai bəlaya qeyri-adi dərəcədə uyuşmağımız, mənfi səciyyəli əməllərimizə görə beynəlxalq qurumların hesabatlarında adımızın mütəmadi hallandırılması dünyanın siyasi dairələrinin mövqeyinə təsir etmirmi?

Referendum vasitəsi ilə Qarabağı Azərbaycandan qoparmaq niyyətinin rişələri ötən yüzilliyin 20-40-cı illərinə uzanır. Bəhs etdiyim mətləblə əlaqədar doğruluğuna inandığım ciddi bir məxəzdən kiçik parçanı olduğu kimi diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. “1913-cü ildə saxta pasport düzəldərək Amerikaya gedib iri fermerlərdən birinə çevrilən və 1947-ci ildə SSRİ-yə qayıdan Suvaryan Zaxar Musayeviç deyir: “Mən qarabağlıyam və Qarabağa gedirəm, mən gəlmişəm ki, böyük Ermənistan yarana. Referendum keçirəcəyəm və bu sadə aktla Qarabağ Ermənistana birləşəcək.”

Qarabağda ən qədim erməni izinin tarixilik baxımından olduqca məhdud zaman çərçivəsindən kənara çıxmadığı halda onların belə bayağı  hərisliklə bu bölgəni ilhaq etməyə can atmaları xeyli dərəcədə bizim bir xalqın  müqavimət gücümüzün zəifliyi ilə əlaqədardır.

Ermənilərin əsassız ərazi iddialarına və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü referendum predmetinə çevirmək qənaətinə gəlməklə həmin iddialara dolayı yolla bəraət qazandıran beynəlxalq qurumların təzyiqlərinə müqaviməti gücləndirmək üçün biz ilk növbədə mənəvi-psixoloji üstünlüyə malik olmalıyıq. Qarabağın Azərbaycan xalqının taleyinə hansı miqyasda təsir etdiyinə bir daha təhlili nəzər salmaqla və nəticələri gur səslə dünyaya bəyan etməklə buna nail olmaq mümkündür. Ancaq bu idrak prosesində ağırlıq mərkəzi hökmən hissələrdən təməlində tarixi faktlar, dəlillər duran məntiqin üzərinə keçməlidir. Əks təqdirdə arzu olunan effektə nail olmayacağıq.

Millilik, daha doğrusu milli təşəkkül prosesi tarixi xarakter daşıyır. Həmin müddəanın prizmasından yanaşsaq Qarabağın dəyəri yalnız Azərbaycanın bir parçası olmasında deyil, həm də zaman-zaman qoynunda yaranan sivilizasiyalar vasitəsi ilə xalqımızın təşəkkülünə göstərdiyi təsirdir.

Ü.Hacıbəyov, C.Qaryağdıoğlu, Ş.Şuşunski, Bülbül, F.Əmirov, Niyazi, Q.Primov kimi musiqi xadimlərinin, Q.B.Zakir, Natəvan, N.B.Vəzirov, Ə.B.Haqverdiyev, S.S.Axundov, Y.V.Çəmənzəminli, M.Mş.Nəvvab, İ.Əfəndiyev kimi fikir və söz sərraflarının, intibah tipli şəxsiyyətlərin yaratdıqları sivilizasiyanın milli təfəkkürün formalaşmasına müstəsna təsiri tarixi gerçəklikdir. Milli və bəşəri məzmun dolğunluğu ilə fərqlənən bu sivilizasiyanın təməlinin Qarabağda yaranması təsadüfü olmayıb, təbii-coğrafi və mədəni mühitlə “genetik kod”-un üzvü vəhdətindən qaynaqlanıb.

Təbii-coğrafi mühitlə insan arasında ilahi hormoniyanın mövcud olması çoxdan bəlli olan bir həqiqətdir. Əcdadımız qədim türklər bu ahəngdarlığı duyduqlarından yurd yerlərinin ruha malik olması qənaətinə gəlmişlər. Təbii coğrafi mühit insanın mənəvi-psixoloji xüsusiyyətlərinin   formalaşmasına, estetik zövqünün cilalanmasına, idraki inkişafına əhəmyyətli təsir göstərir. Bu o anlamı verir ki, Qarabağın zirvələri, buludları dələn dağları, zümrüd meşələri, məcun timsallı saf havası, daim çağlayan çeşmələri ilə təmasda olmadan o insanlar Qarabağ renessansını yaradan böyük sənətkar kimi püxtələşə bilməzdilər. Nə qaçqınların məskünlaşdığı çadırlarda, nə də yeni salınmış nümunəvi qəsəbələrdə o qəbildən olan sənətkarların yetişməsi qeyri mümkündür. Çünki həmin təbii- coğrafi mühit artıq yoxdur. Qarabağın tacı Şuşa qərar tutduğu zirvədə elə bir mədəniyyət ocağı çatmışdı ki, onun şöləsi nəinki Qafqazı, hətta yaxın və orta şərqi də işıqlandırmışdı. Dahi Üzeyir bəy özünün bir sənətkar kimi yetişməsində Şuşadakı mədəni mühitin təsirindən bəhs edərək yazırdı “ilk musiqi təhsilimi uşaqlıqda Şuşada mahir xanəndə və tarzəndələr arasında almışam. Mənim səsim onlara çox xoş gəlirdi. Onlar mənə muğam və təsnifləri ifa etmək sənəti öyrətdilər.” Şuşadakı əlvan mədəni mühütin yetirməsi olan bu böyük insan sonralar “şərq musiqisinin atası” (Tixon Xrennikov) zirvəsinə yüksəldi. Həmin mədəni mühüt erməni işğalcıları tərəfindən yerlə- yeksan edilib. Itirdiklərimizin fərqindəyikmi?

Bütün bu həqiqətləri bilə-bilə Milli dünyamızın bu ülvüyə, qüdsiyyət ocağını hər hansı referendum nəticələrinin girovuna çevrilməsinə razılıq verməklə etnik mentaldakı “yurd ruhuna”, Qarabağ intibahının yaradıcısı olan böyük şəxsiyyətlərin işıqlı xatirələrinə, Qarabağ deyə-deyə bu dünyaya əbədi göz yuman bütün vətənpərvər insanların müqəddəs həsrət düyğularına xəyanət etmiş olarıq. Gəlin Qarabağ nisgili ilə dünyasını dəyişən bənzərsiz ədəbiyyatşunas alimimiz Yaşar Qarayevin bizi milli mənlik və heysiyyət, milli şərəf və ləyaqət üçün əxlaqi məsulliyyətə, cavabdehliyə çağıran nəsihətinə qulaq asaq. “Azərbaycanın ilahidən, qüdrətdən musiqi və poeziya beşiyini, muğamat və bayatı, Natəvan və Vaqif, Üzeyir və Bül-Bül ocağının işığı və istisi dünyada ”heç bir sövdənin və sazişin, saf-çürüyün, götür-qoyun, çözlənmənin predmeti ola bilməz! Nə Natəvanın isməti və örpəyi, nə bu ismətlə örpək üçün qurbanlıq olanın- şəhidin şərəf və köynəyi siyasətə sövdələşmə hədəfi ola bilməz.

Həbibulla Manaflı

Növbəti referendum oyunu

Azərbaycanın daxili və xarici siyasəti özünü azərbaycanlı sayan və xalqına bağlı olan hər bir vətəndaşı maraqlandırır.

1988-ci ildən bu yana elə bir il yoxdur ki, Azərbaycanda istər mənfi, istərsə də müsbət izlər qoymasın.

1991-ci ildə Quzey Azərbaycan öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra onun daxilindəki çəkişmələr gənc respublikanın gerçək inkişafına mane olub və bu proses Qarabağın geri alınmasına bu və ya başqa şəkildə əngəl törədib. İndiki hakimiyyətin səriştəsizliyi ucbatından işğal altında qalan torpaqlarımızın geri alınması, qaçqınların güzəranının yaxşılaşdırılması, çadır şəhərciklərinin ləğv edilməsi, insanın insan kimi yaşaması öz həllini gözləyir.

Ölkədə gedən qeyri demokratik proseslər, müxalifətdə olan insanların təqibi və onlara olan təzyiqlər həmin insanların doğma vətənlərini tərk etməsilə nəticələnib. Özgə yeri özlərinə ikinci vətən kimi seçən insanlar bu ölkələrəmüxtəlif səbəblərdən gəliblər Kimisi yəhudi ilə, kimisi qaçqın statusu ilə, kimisi təhsilini davam etdirmək məqsədi ilə, kimisi dolanışıq, bir qarın çörək tapmaq, kimisi də bayaq dediyim kimi indiki hakimiyyətin şərindən qorunmaq üçün,  ölkədə demokratiyanın, söz azadlığının olmamasından “desəm öldürərlər, deməsəm ölləm” prinsipinə sadiq qaldığından və bunun nəticəsində mövcud hakimiyyətin təzyiqinə düçar olduqlarından vətəni tərk etmişlər. Adətən vətəni tərk edənlər demokratik ölkələri özləri üçün məskən seçirlər. Belə ölkələrdən biri də Almaniya Federativ Respublikasıdır.

Almaniyada istər Güney, istərsə də Quzey Azərbaycandan gələn xeyli soydaşımız yaşayır. Və hər birinin ürəyində ən böyük dərd Qarabağ dərdi, Qarabağ harayıdır. Bu insanların hər biri vətəndə gedən prosesləri diqqətlə izləyir və Qarabağ probleminin dövlət statusunda həllini gözləyir. Almaniyada xeyli cəmiyyətlər, mədəniyyət ocaqları, qadın təşkilatları, məclislər fəaliyyət göstərir. Onlar hər il itirilmiş torpaqlarımızın ildönümlərində mitinqlər təşkil edir, Erməni səfirliyinin qarşısına qara cələnglər qoyur, Qarabağın verilməsini tələb edir və bu tədbirləri öz büdcələri hesabına həyata keçirirlər. Oxuculara onu da demək istəyirəm ki, Almaniyada Azərbaycanı tanıtdırmaq, işğal olunmuş torpaqlarımızın gerçəklərini alman cəmiyyətinə çatdırmaq üçün dövlət səviyyədə iş demək olar ki aparılmır. Qarabağa aid rəsmi toplantılarda Azərbaycan tərəfi ya susqun qalır, ya da ermənilərə nisbətən etdikləri tələblər çox zəif səslənir. Burda olan cəmiyyətlər və ya fərdlər nə etsələr də hər bir dövlət üçün rəsmi dairələrdən gələn tələblər və ya etirazlar əsas götürülür.

Son zamanlar Azərbaycanın işğal altında olan ərazilərinin hüquqi cəhətdən tamamən itirilməsi təhlükəsi gündəmdədir. Qərbin, Amerikanın, Rusiyanın təzyiqi və indiki iqtidarın zəifliyi bunun reallaşacağından xəbər verir. Dünya mətbuatını izlədiyimiz zaman ancaq Ermənistan prezidentinin dünya mətbuatına verdiyi müsahibələrin şahidi oluruq. Azərbaycan prezidentinin səsini, sorağını isə yalnız yerli televiziya verilişləri efirdən eşitmək olur, bu səs o qədər zəif, o qədər inamsızdır ki, hətta prezidentin dilindən çıxan qısa və həmişə təkrarlanan şablon sözlər artıq Azərbaycan ictimaiyyətinə belə lazımi məlumatları verə bilmir. 2001-ci ildə Parisdə aparılan danışaqlarda bəyan edilmişdi ki, Qarabağ məsələsi referendum yolu ilə həll edilsin. Hətta Azərbaycanın o zamankı prezidenti H.Əliyevdən şifahi də olsa bu məsələnin həllinə razılıq alınmışdı. Və bu barədə tərəflərə tapşırılmışdı ki, iki prezident dövlət səviyyəsində xalqları bilgiləndirsinlər və referendumun yeganə çıxış yolu olduğu ictimaiyyətin nəzərinə çatdırılsın. Ona görə də Azərbaycan, Ermənistan və Qarabağ məsələsində maraqlı olan qüvvələr öz rəsmi nümayəndələrini xarici xarici səfərlərə göndərir və yığıncaqlar, konfranslar, toplantılar təşkil etdilərək insanlar arasında təbliğatla məşğul olurdular.

Belə toplantının biri də 2001-ci ildə Almaniyanın Hannover şəhərinin yaxınlığında keçirilirdi. Bu beynəlxalq konfransı Minsk qrupunun həmsədrləri təşkil etmişdilər. Bu konfransın məqsədi həm referendumun “vacibliyini” insanlara aydınlatmaq, həm də Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların və ermənilərin bu məsələyə rəyini bilmək idi. Bu konfransda dünya ictimaiyyətinin bir çox nümayəndələri iştirak edirdi. Minsk qrupunun nümayəndələri Almaniyada yaşayan vətənsevər insanlarımızın, referendumun yolu ilə Qarabağın birdəfəlik itirilməsini dərk edən soydaşlarımızın təzyiqi ilə qarşıladılar. Çıxış edən hər bir azərbaycanlı bu referendumun yolverilməzliyini ən kəskin sözlərlə dilə gətirdilər.

Bu referendum oyununun yenidən gündəmə gəlməsi bizi çox narahat edir. Mənim fikrimcə əgər, İ.Əliyev Qarabağ məsələsinin həllində çətinlik çəkirsə, qərara verməyə məcbur edilirsə və Qarabağın birdəfəlik itirilməsinə razı deyilsə mütləq xalqına müraciət etməlidir. Təkəbbürlülüyü, umu-küsünü bir tərəfə buraxıb xalqına, müxalifət qüvvələrinə üz tutmalıdır. Xarici İşlər Nazirliyi, prezident aparatı və Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş Üzrə Dövlət Komitəsinin xətti ilə yaşayan soydaşlarımızla sız əlaqə qurmalı, onların güclərindən istifadə etməli və cəmiyyətləri daim məlumatlandırmalıdır. Çünki Qarabağ hamımızın namus, ismət qalasıdır.

Yaqut Qarabağlı,
Almaniyadan

◄ 1 ... 9 10 11 ... 16 ► ₪