Laçın Əməliyyatı

Əməliyyat nəticəsində Laçının 40 kəndi azad edildi, Azərbaycan ordusu Laçın dəhlizinin 1 kilometrliyinədək irəlilədi.

1992-ci lin yayında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bir neçə istiqamətdən həmlə edərək, düşmənin müdafiəsini yardı. Gülüstan rayonu azad olundu və Ağdərə rayonunun böyük hissəsi düşməndən təmizləndi.  Azərbaycan ordusu hissələri Xankəndinin 5 km-dəki Bəng yüksəkliyinə qədər irəliləyə bildi. Ərazidəki bütün strateji yüksəkliklər, Qlobus, Atrek, o cümlədən, Ağdərə-Kəlbəcər yolu ermənilərdən azad olundu.

Xatırladaq ki, Ağdərəyə hücum bir neçə istiqamətdən aparılırdı. Tərtər istiqamətindən 703 saylı briqada, Kəlbəcərdən 701, Ağdam istiqamətindən isə 708 saylı briqadalar, daxili qoşunların hissələri, XTPD, yerli özünümüdafiə taburları və polislər hücum əməliyyatına cəlb olunmuşdular.  Qeyd edək ki, o zaman 703 saylı briqadanın komandiri polkovnik  Nəcməddin Sadıqov, 701-in komandiri general-mayor Zaur Rzayev idi.

Ümumilikdə Ağdərə-Gülüstan istiqamətində hücum əməliyyatlarına 1991-ci il mayın sonunda başlanmışdı. Avqusta qədər davam edən hücum əməliyyatları müəyyən səbəblərdən avqustdan müdafiə döyüşləri ilə əvəzləndi.

1992-ci il sentyabrın 7-də cəbhə komandanlığından verilən əmrə əsasən 701 saylı briqada gözlənilmədən Ağdərədən çıxarılaraq Laçına göndərilir. Briqadanın sonuncu taburu isə sentyabrın 17-də müdafiə mövqelərini onları əvəz edən bölüklərə təhvil verərək Laçına gedir.

701 saylı hərbi hissə və onunla birlikdə əməliyyata cəlb edilmiş  digər bölmələr sentyabrın 17-də hücuma keçərək Laçının bir sıra kəndlərini, o cümlədən Qarabağ istiqamətində strateji cəhətdən əlverişli sayılan Sarıbaba yüksəkliyini azad edir. Bundan sonra bütün diqqət Laçınla Ermənistan sərhəddindəki Hocaz yüksəkliyinin tutulmasına yönəldilir.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Hocazdan Ermənistana məxsus Dığ,Vağazin, Bayandur və digər kəndləri, həmçinin Gorusu nəzarət altına almaq mümkündür. Eləcə də Hocazdan Zabux körpüsü istiqamətində irəliləməklə Laçın dəhlizini bağlamaq daha asandır.

Yüksəkliyin tutulması məqsədi ilə sentyabrın 20-dək briqadanın tərkibindəki 710, 711 və 713 saylı taburların təşkil etdiyi hücumlar uğursuz olur və bu  istiqamətdə hücumlar müvəqqəti olaraq dayandırılır. Lakin digər Vağazin-Laçın istiqamətində döyüş aparan taburlar xeyli irələməyə nail olur.

Hocaza təkrar hücum.

Sentyabrın 28-də yüksəkliyin tutulması əməliyyatına rəhbərlik 714 saylı taburun komandiri Çingiz Əliyevə tapşırılır. 710, 711, 713 saylı taburlar və Laçın polisi qüvvələri əməliyyata dəstək məqsədi ilə bir qərargahda birləşdirilir. Əməliyyatdan öncə müşavirə zamanı yerli Hocazın 1918 metr olan yüksəkliyinin ermənilərin nəzarətində olmadığı barədə məlumat verilir. Hansı ki, həmin yüksəklikdən nisbətən aşağıda yerləşən erməni mövqelərini müşahidə etmək və nəzarətdə saxlamaq mümkün idi. Ermənilərin məhz həmin yüksəkliyi nəzərdən qaçıraraq post qoymaması Milli Ordunun işini asanlaşdırır.

Ç.Əliyev deyir: “Polislərlə birgə həmin yüksəkliyi çıxdım. Buradan ermənilərin mövqeyi aydın görünürdü. Arxayın oldum ki, yüksəkliyi az itki verməklə götürə bilərik. Sağ cinahdan 713 saylı tabur Ermənistanla sərhəd istiqamətdən hərəkət edib Qaraqışlaq kəndi tərəfdən erməni mövqelərinin  arxasına keçməli idi. 710 və 714 saylı taburlar isə üzbəüz əsas istiqamətdən düşmənin üzərinə irəliləməli, Laçın polisi isə sol cinahdan hücum edib Hocaz kəndi istiqamətindən televiziya qülləsinə tərəf yolu bağlamalı idi. Bu addım erməni tanklarının mühasirədən çıxa bilməməsi üçün atılırdı.”

Əməliyyatda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrindən 713 saylı taburdan 90 nəfər, 714 saylı taburdan 250 nəfər, 710 saylı taburdan 70 nəfər iştirak edib. Hücum əməliyyatına həmçinin Laçın polisinin 30 nəfər əməkdaşı qatılıb. Əməliyyatda Azərbaycan tərəfindən heç bir hərbi texnika tətbiq olunmayıb.

Yüksəklikdə cəmləşmiş əks tərəfdən isə 120 nəfərdən artıq canlı qüvvə, 4 tank və 3 PDM olub.

Oktyabrın 2-si  günorta saat 14-ə kimi taburlar öz mövqelərini müəyyənləşdirir. Ermənilərin post qoymadığı Hocazın 1918 m. yüksəkliyində yerləşən müşahidə məntəqəsindən saat 14:00-da verilən “Şakal” parolu artilleriyanın atəşə başlamasına işarə olur. Koordinat belə verilmədən atılan ilk mərmilər ermənilərin dincəldiyi çadırlara düşdü. Ardınca bir neçə mərmi isə yüksəkliyə çıxarılmış ermənilərə məxsus sursat vaqonuna düşür və partlayış baş verir...

Yolun üzərində olan sursat vaqonunun partlaması çaşqınlıq içərisində olan ermənilərin işini çətinləşdirir. Yalnız onların bir hissəsi özlərini dərəyə yetirərək vaqonda yaranmış sursat partlayışından özlərini qoruya bilir. Bundan istifadə edən Laçın polisləri yolu kəsir. Ermənilərin yolu bağlanır. 710 və 714  saylı taburlar irəliləməyə başlayır və düşmənin salamat qalmış qüvvələri sıxışdırılır. Yüksəklikdəki erməni tanklarından yalnız biri döyüş aparsa da vəziyyətin çətinləşdiyini görən ekipaj tankı tərk edərək qaçır. Digər tankların ekipajı isə ilk atəşlərdəcə məhv edilir.

Laçın polisi geri çəkilmək istəyən 1 tank və 1 PDM-i vurur. Axşam yüksəkliyə hücum dayandırılır. Səhəri gün heç bir müqavimət olmadan Hocaz yüksəkliyi geri qaytarılır.

Ç.Əliyev səhəri gün yüksəklikdə 18 nəfər erməninin meyidinin qaldığını deyir: “Gecə ikən ermənilər meyitlərinin çoxusunu döyüş meydanından çıxara bilmişdilər. Şəxsən mən yüksəklikdən müşahidə zamanı ən azından 60 nəfərin artileriya atəşindən öldüyünü gördüm. Bu döyüşdə Azərbaycan tərəfindən 2 nəfər həlak oldu, 6 nəfər isə yaralandı.”

Yüksəklik azad olunarkən qənimət kimi 2 tank, 1 PDM, 1 ədəd 120 mm.-lik mina atan, 2 ədəd zenit qurğusu, 18 qumbaraatan, 12 pulemyot AQS-17 və bir vaqon ərzaq ələ keçirilir.

Əməliyyatın üstünlüyü

“Hocaz yüksəkliyinin azad edilməsinin üstünlüyü o idi ki,  buradan Ermənistanın bir sıra  sərhəd kəndlərini nəzarətə götürmək olurdu. Həmçinin buradan hücuma keçərək Laçın dəhlizini asanlıqla bağlamaq mümkün idi”-deyə Ç.Əliyev bildirib.

Oktyabrın 7-də ermənilər onlardan qənimət kimi götürülən tanklardan birini vururlar. 2 nəfər Azərbaycan ordusunun əsgəri şəhid olur.

Bunun müqabilində ermənilərdən  qənimət götürülən tanklar vasitəsi ilə  ermənilərin yaşadığı Dıc kəndi atəşə tutulur. Bununla da Ermənistan istiqamətindən hücum cəhdlərinin qarşısı alınır.

Yüksəklik azad olunandan sonra Qurban Qurbanovun komandirlik etdiyi 714 saylı tabur hücuma keçərək Susa və Qızılca kəndlərini azad edir. Lakin oktyabrın 8-də əks hücuma keçən ermənilər 711 saylı taburu tutduğu mövqelərdən çıxara bilir.

Qeyd edək ki, 711 saylı taburun tutduğu son mövqelərlə Qubadlı istiqamətindən Laçın dəhlizinə doğru hücum edən 706 saylı briqadaya məsafə 4-5 km.-ə  çatırdı.

Oktyabrın 9-da günorta ermənilər 120 nəfərə yaxın canlı qüvvə, 7 tank və1 PDM-lə hücuma keçir. Texnikanın say çoxluğu ilə ermənilər Azərbaycan ordusunda panika yaratmağa çalışsa da bu plan alınmır. Müdafiədə dayanan tanklardan birisi erməni tankını vursa da sonda o da vurulur. Hücum edən tanklardan birisi elə döyüşün  başlanğıcında dərəyə yuvarlanır. Digər tank isə geri çəkilə bilmir və ekipaj tankı tərk edir. Azərbaycan ordusu mövqelərini yarıb keçən PDM isə qayalıqda mühasirəyə düşür. Geri çəkilmək istəyərkən döyüş maşını tırtırdan çıxır. PDM-in ekipajı isə təslim olmayaraq özlərini qumbara ilə partladırlar. Vəziyyət çətinləşdiyindən 10-dan artıq itki verən erməni piyadaları geri çəkilir.

Bir neçə gün sonra oktyabrın 11-də 1 qırıcı təyyarənin və 3 vertolyotun atəş dəstəyi ilə hücuma keçən ermənilər yenidən 1 tank itirərək geri çəkilməyə məcbur olur.

Dekabrın 3-nədək seyrək döyüşlər gedir. Dekabrın 3-də səhər hücuma keçən ermənilər 711 saylı taburun Pir yüksəkliyi deyilən yerdə dayanmış 3 əsgərini öldürərək postu ələ keçirir. Lakin səhəri gün hücuma keçən Laçın polisi, 713 və 714 saylı taburun əsgərləri həmin postu mühasirəyə alır və döyüşdə 20-dən artıq erməni silahlısı məhv edilir. Qənimət kimi ermənilərdən silah və sursatla yanaşı videokamera və çəkiliş kaset ələ keçirilir.s

Və sonda...

Hücum uğurla davam etdirilsə də əlavə qüvvələrin olmaması səbəbindən Laçını azad etmək və dəhlizi bağlamaq mümkün olmur. Bu vəziyyət 1993-cü ilin mart  ayının 25-nədək davam edir. Qeyd edək ki, sentyabrdan Kəlbəcərdən hücuma başlayan taburlar Laçının 40 kəndini ermənilərdən azad etmişdi. Beləliklə, Laçın rayon mərkəzinə bir neçə kilometr, dəhlizə isə 1 km. məsafə qalırdı.

“Hücumun dayandırılmasının səbəbi bu gün də məlum deyil. Əlavə qüvvələr olsa da kömək gəlmirdi. Qubadlı istiqamətindən hücum edən briqadaya kömək göstərə bilmirdik. Bizim azad etdiyimiz dağlıq ərazi Ermənistanla sərhəddin 160 km-dən çox hissəsini əhatə edirdi. Bu qədər ərazini isə cəmi 700-ə qədər əsgər qoruyurdu. Əlavə qüvvələr olsaydı həm dəhlizi bağlayar, həm də Laçını azad edərdik”-deyə Ç.Əliyev Laçın əməliyyatını belə xarakterizə edib.

1993-cü il martın sonlarında erməni silahlı birləşmələri Ağdərə və Ermənistandan Kəlbəcərə hücuma keçir. Yolun bağlanma təhlükəsi ilə əlaqədar Laçında döyüşən taburlara geri çəkilmək əmri verilir.

Qeyd edək ki, digər əməliyyatlar kimi sonu uğursuzluqla nəticələnməsinə baxmayaraq, Laçın əməliyyatı taktiki cəhətdən uğurlu hərbi əməliyyatlardan sayılır. 1992-ci ilin sentyabrından 1993-cü ilin martına qədərki dövrdə  Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvə itkisi 80 nəfər təşkil etdiyi halda, ermənilərdə bu 200 nəfərdən çox olub. Döyüşlərdə ağır hərbi texnikadan istifadə etməyən Azərbaycan tərəfindən fərqli olaraq ermənilərin texniki itkisi daha çox olub.

Rəşad Süleymanov.

Qeyd: Azərbaycan ordusunu Qarabağda gedən hərbi əməliyyatlarda məğlub adlandırmaq düzgün deyil. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sona qədər döyüşüb. Bir qədər geri-birinci Qarabağ savaşı tarixinə nəzər salsaq, əməliyyatların gedişini öyrənsək bunu daha aydın görmüş olarıq. Məğlubiyyəti ordunun, əsgər və zabitlərin adına yazmaq düzgün deyil. Bir də ki, Azərbaycan məğlub olmayıb. Hələ atəşkəsdir...  və  müharibə davam edir.

◄ 1 ... 5 6 7 ... 16 ► ₪