Murovdağ əməliyyatı

İki yüz il öncə general Suvorov Karpat dağlarını keçdi. Elə o zamandan başlayaraq, ruslar Suvorovun bu nailiyyətini tarixə yazdılar. Hətta bunu əsarətdə saxladıqları xalqların yaddaşına belə həkk etməyə nail oldular.

On iki il öncə  yaxşı xatırladığımız ikinci Kəlbəcər əməliyyatında isə Azərbaycan hərbçiləri Kiçik Qafqazda "suvorovçuluq" edib 3395 metr yüksəklikdə, keçilməz və  əlverişsiz dağlarda döyüş apararaq düşməni məğlub etməyə nail oldular. Amma təəssüflər olsun ki, indiyədək Murovdağ döyüşləri ən qorxunc və vahiməli bir hadisə kimi xatırlanmaqdadır. Bu yer və baş verən döyüşlərlə bağlı uydurulmuş şayiələr isə yalnız insanların "gözünü qırmaq" məqsədi güdür.

Ancaq unutmayaq ki, Murov eyni zamanda Azərbaycan ordusunun sınaq meydanı olub.

Azərbaycan silahlı qüvvələri hücuma keçir

1993-cü ilin sonlarında bütün cəbhə boyu hücuma keçən ermənilər əks-həmlələrlə geri oturduldu. 1993-cü il dekabrın ikinci yarısından başlayaraq, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində - cənubda Füzulidə, mərkəzdə Ağdam-Xocavənd, eləcə də şimal hissədə Tərtər-Ağdərə və Murovdağda güclü həmlələrlə düşmənin müdafiə xəttini yarmağa nail oldu. Qışın sərt keçməsinə, bir sıra çətinliklərin və çatışmazlıqların olmasına baxmayaraq, hərbi əməliyyatlar uğurla həyata keçirilirdi. Xüsusən, Murovdağda döyüşlər dəniz səviyyəsindən 2500-3000 metr yüksəklikdə aparılırdı. 1993-cü il dekabrın 29-da  başlanan hücum zamanı Azərbaycan ordusunun bölmələri sərt şəraitin və yolların keçilməz olmasına baxmayaraq, 3395 metr yüksəklikdə - Ömərdağ aşırımında yerləşən düşmən postunu məhv edərək Kəlbəcərə daxil oldular.

Hücum əməliyyatının başlanması belə olmuşdu:

Əvvəlcədən hazırlanmış plana əsasən Tərtər-Ağdərə istiqamətindən hücuma  başlanılmalı, bu istiqamətdən hücuma keçən qüvvələr "Sərsəng" su anbarına çatdıqda Murovdağ istiqamətindən 701 saylı hərbi hissə hücuma  başlamalı idi. Tərtər, Ağdərə istiqamətindən hücuma keçən qoşun hissələri bir qədər irəliləsə də, düşmənin ciddi müqaviməti və bölgəyə əlavə qüvvələr cəlb etməsi səbəbindən Keçəldağ istiqamətində dayandırıldı. Ermənilər Ağdam-Xocavənd istiqamətində əks-hücuma başladılar. Bu dəfə ermənilərin diqqətini yayındırmaq, qüvvələrini parçalamaq və müqaviməti zəiflətmək məqsədi ilə Murovdağ istiqamətindən hücum edilməsi haqda Baş Qərargah əmr verir.

Dekabrın 29-da Azərbaycan ordusu birləşmələri hücuma keçərək, Ömər aşırımındakı düşmən postunu ələ keçirdi. O zaman sözügedən hərbi hissənin komandir müavini olmuş polkovnik-leytenant Nəriman Zeynalovun verdiyi məlumata görə, Ömər aşırımı azad olunarkən oradakı erməni postunda 35-40 nəfər şəxsi heyəti, 2 PDM, 1 tank əleyhinə idarəolunan raket qurğusu, 1 DŞK və 2 minaatan olub. Həmin postun məhv edilməsini 17 nəfərlik dəstə həyata keçirib. İlk plana görə, iki zabit - Sənan Məmmədov və Əbülfət Əliyevin rəhbərlik etdiyi kiçik dəstə ilə hücuma keçərək, ermənilərin üzərinə hərəkət etməli, birinci taburdan Elşən Məmmədov rəhbərlik etdiyi 35 nəfərlik ikinci qrupla düşmənin dayaq məntəqəsinin arxasına keçməli idi. Bərdə taburunun əsgərlərindən ibarət üçüncü qrup isə (85 nəfər) 4-5 km düşmənin arxasına keçib, onların ikinci xətdəki mövqelərini tutmalı və köməyə gələn qrupların qarşısını almalı idi. Nəzərdə tutulduğu kimi sürətlə həyata keçirilən əməliyyat zamanı 17 nəfərlik dəstə bir nəfər itki belə vermədən ermənilərin bir hissəsini məhv edərək, Ömər postunu ələ keçirdi. Sağ qalan ermənilər isə postu və silah-sursatı ataraq, qaçmağa çalışsalar da, E.Məmmədovun qrupunun atəşi altına düşərək məhv edildilər. Arxaya keçmiş Gəray Əsədovun başçılıq etdiyi Bərdə taburu isə Yanşaq istiqamətindən köməyə gələn erməniləri məhv edib, 5 km irəliləyərək Meydançayına çatır. Həmin döyüşdə ermənilər 50 nəfərdən çox canlı qüvvə itirir. Xeyli sayda silah və sursat qənimət götürülür.

Kəlbəcərin 12 kəndi azad olunur

Əlavə qüvvələrlə gücləndirilən Azərbaycan ordusunun hissələri dağ yollarının qalın qarla örtülməsinə, gediş-gəlişin və təchizatın çətinləşməsinə baxmayaraq, hücumu davam etdirir. Az vaxt ərzində düşməni ağır itkilərə uğradaraq yanvarın sonuna kimi Kəlbəcərin 12 kəndi - Yanşaq, Qamışlı, Təkəliqaya, Bozlu, Babaşlar,  Susuzluq, Çəpli, Bağırlı, Almalı, Lev, Bağırsaq və digər yaşayış məntəqələri azad edilir. Sonuncu istiqamətdə döyüş aparan taburlar Zod aşırımının 8 km-nə qədər yaxınlaşırlar. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş əməliyyatı apardığı əsas yüksəkliklər aşağıdakılardır:

• Ömər aşırımı - 3395 metr

• Yeddiqardaş dağı - 3000 metr

• Koroğlu dağı - 3400 metr

• Susuzluq dağı - 2845 metr

Ermənilərin əks - hücum cəhdləri

Yanşaq istiqamətindən hücuma keçən Azərbaycan ordusunun bölmələri 17 nəfər itki verir. Lakin Yanşaq kəndi azad edilir. Qurban Qurbanovun başçılıq etdiyi dəstə Susuzluq dağındakı erməni postlarını tutur. Yanvarın 19-da 701 saylı hərbi hissənin komandir müavini Nəriman Zeynalov 140 əsgərlə Susuzluq dağındakı mövqelərə gəlir. Yanvarın 20-də sağ cinahdan kəşfiyyat komandiri Rəhman İsgəndərovun, sol istiqamətdən isə İntiqam Mirzəyevin başçılığı altında hücum başlayır, Yanşaq və Almalı kəndləri tamamilə azad olunur.

Ermənilər postu ataraq qaçır. Bundan sonra Qorxmaz Qarayev rəhbərlik etdiyi bölmələrlə sol, N.Zeynalov isə iki taburla sağ istiqamətdə döyüşləri davam etdirir.

Ermənilər Kəlbəcərdə hücuma keçən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qarşısını almaq və itirilən mövqeləri geri qaytarmaq məqsədi ilə  cəbhənin digər hissələrindən deyil, bilavasitə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin ehtiyat hissələrini (555-ci motoatıcı alayı, Gümrünün 7, Eçmiadzinin 3 hərbi hissəsini) əraziyə yeridirlər. Həmçinin bu zaman Vardenis rayonundakı rus qoşunlarına məxsus avtonəqliyyat vasitələrindən də istifadə olunur. Ermənilərin əks-hücum əməliyyatlarına isə rəhbərliyi baş qərargah rəisi Andrenesyan öz üzərinə götürmüşdü.

Yanvarın 21-22-də Çəpli kəndi istiqamətində Ermənistandan gətirilmiş taburlardan biri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mühasirəsinə düşür. Həmin döyüşdə ermənilərin 6 maşını və 200-dən artıq əsgəri məhv edilir. "Həmin döyüşdə əsir tutulmuş 4 yüksək rütbəli erməni zabitin dediyinə görə, vurulmuş hər maşında 40 əsgər olub" - N.Zeynalov deyir.

Həmin gün axşam eyni ərazidə ermənilərin zirehli qrupu pusquya düşür və 1 tank məhv edilir. 2 MTLB, 2 PDM, 6 yük maşını və sursat anbarı ələ keçirilir. Təkəliqaya istiqamətində Qurban Qurbanov 75 nəfərlik bölüyü ilə ermənilərin geri çəkilmə yolunu kəsir. Ermənilər panikaya düşərək qaçır. Həmin döyüşdə qənimət kimi ermənilərdən 1 MTLB və 1 Ural markalı maşın, 1 tank, 1 "Şilka" qurğusu, 2 PDM, KŞM, sursat anbarı, 2 səhra mətbəxi, 10-dan artıq müxtəlif təyinatlı yük maşınları ələ keçirilir.

Fevralın 12-də yağan güclü qar Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin vəziyyətini xeyli çətinləşdirir. Təchizat işlərində problem yaranmağa başlayır. Digər tərəfdən də əlavə qüvvələrlə gücləndirilən Ermənistan ordusu 3 istiqamətdən - Zod-Yanşaq, Kəlbəcər-Qamışlı və Ağdaban-Meydançay istiqamətində hücuma keçir.  Birinci və  ikinci istiqamətdə ermənilər yenidən güclü itkilərə məruz qalaraq geri çəkilməli olur. Qamışlı istiqamətində müdafiə mövqeyi tutmuş Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin bu bölüyü ermənilərin hücuma keçən 4 tankından 3-nü vurmuş, piyadalarını isə tam məhv etmişdi. Sözügedən döyüşdə cəmi bir nəfər Azərbaycan zabiti həlak olur. Geri çəkilən ermənilərin 1 KAMAZ, 2 UAZ və 1 NİVA maşını da kəşfiyyatçılar tərəfindən sıradan çıxarılır.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri geri çəkilir

Fevralın 13-də Ağdaban-Meydançay istiqamətindən əks-hücuma keçən ermənilər yolu bağlayaraq Azərbaycan ordusu hissələrini təchizatdan məhrum edir. Vəziyyət çətinləşdiyindən mühasirədə olan bölmələr dağ yolları ilə Xanlar və Daşkəsən istiqamətində geri çəkilməyə məcbur olur. Fevralın 18-dən başlayaraq  Ömər aşırımı da daxil olmaqla, Kəlbəcərin şimal hissəsi ermənilərin nəzarəti altına keçdi.

Qeyd etməliyik ki, sonu uğursuzluqla bitsə də, Murovdağ əməliyyatında Azərbaycan ordusunun 2 mindən artıq əsgər və zabiti iştirak edib. Ümumilikdə Azərbaycan ordusu Murovdağda 200 nəfərdən çox itki verib ki, onların da bir qismi soyuqdan, donvurmadan, qar uçqunundan həlak olub. Ermənilərin itkisi isə təxminən 1000 nəfərə yaxındır. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bir çox taburları və çoxlu sayda zirehli texnikası döyüşlərdə məhv edilib.

Rəşad Süleymanov

Rino Harnişin fikrincə, münaqişə bu il həllini tapmasa, müharibə başlaya bilər

"Martın 6-da həmsədrlərin Vaşinqtonda keçirilməsi planlaşdırılan görüşündə Rambuyedə əldə olunan nəticələr əsasında gələcək addımlar müzakirə olunacaq. Buna görə də, həmsədrlərin Vaşinqton görüşündə hansısa irəliləyiş gözləmək düzgün deyil". Bu sözləri jurnalistlərə açıqlamasında ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri Rino Harniş deyib. ABŞ Dövlət katibinin müavini Nikolas Börnsın bəyanatına münasibət bildirən R.Harniş münaqişənin həllinin uzaqda olmadığını bildirib: "Mən ümid edirəm ki, Birləşmiş Ştatlar bütün tərəflərin iştirakı ilə konkret nəticənin əldə olunmasına nail olacaq. Bir qədər əvvəl Stiven Mənn də qeyd etmişdi ki, 2006-cı il münaqişənin həlli ili olacaq. Bu il heç bir ölkədə seçkilər keçirilmir və şərait siyasətçilərə çətin məsələlərin həlli imkanı açır".

Qeyd edək ki, N.Börns rəsmi Vaşinqtonun Rambuye görüşündən çox şey gözlədiyini qeyd etməklə yanaşı, danışıqların nəticəsiz başa çatmasını təəssüflə qarşıladığını vurğulayıb. R.Harniş onu da bildirib ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bu il həllini tapmasa, digər variantlardan istifadə olunması mümkündür ki, bunlardan biri də üzərində ən çox dayanılan müharibədir: "Müharibə Qafqaz regionu üçün faciədir. Ona görə də, biz bütün siyasətçiləri, xarici işlər nazirlərini, prezidentləri çağırırıq ki, fürsətdən istifadə edərək çıxış yolu tapsınlar".

◄ 1 ... 10 11 12 ... 16 ► ₪