Kemp-Devidin əks-sədası

Ənvər Sədat çox az siyasətçilərə xas olan xüsusiyyətlərə malik idi.  O, cəsarətlə öz üzərinə riskli vəzifələri götürür və onların yerinə yetirilməsinə nail olurdu.

Ənvər Sədat Menahem Beqinlə birlikdə Nobel sülh mükafatını aldı. Bu mükafat onun üçün ölüm hökmü oldu.

Prezident Ənvər Sədat, Ceyms Karter və baş nazir Menahem Beqin Misir-İsrail sülh müqaviləsinin imzalanması şərəfinə düzənlənmiş təntənəli mərasimdə.

Gələcək Misir prezidenti 1918-ci ildə anadan olmuş və hərbi təhsil almışdı. O, ikinci dünya müharibəsindən sonra milli-azadlıq hərəkatına başçılıq edən gənc zabitlər qrupuna daxil oldu. Həmin vaxt milli-azadlıq hərəkatı monarxiya quruluşuna qarşı yönəlmişdi. 1952-ci il iyulun 23-də "Azad zabitlər" təşkilatı başda olmaqla ordu dövlət çevrilişi etdi, kral Fərrux devrildi.

Əbdül Nasirin hakimiyyəti dövründə Sədat Misir hökumətində həlledici postlarda olmuş, 1973-cü ildə onun ölümündən sonra isə dövlətə rəhbərlik etməyə başlamışdır. Yeni prezident radikal dəyişikliklər xətti elan etdi. O, ölkənin Sovet İttifaqından hərbi və maliyyə asılılığını xeyli azaltdı və nəzərlərini daha çox onun strateji rəqibinə - Amerika Birləşmiş Ştatlarına tərəf yönəltdi. Ənvər Sədat Sələfinin İsrailə qarşı barışmaz siyasətini davam etdirir, işğal altında olan torpaqları geri qaytarmağa çalışırdı. İsrail 1967-ci ildə "altı günlük müharibə" zamanı Sinay yarımadasının böyük hissəsini zəbt etmişdi. 1973-cü ilin oktyabrında Misir qoşunları Süveyş kanalından keçərək İsrailin işğal etdiyi ərazilərdə hərbi əməliyyatlara başladılar.

Tezliklə, Sədat İsaraillə müharibənin həddindən çox xərc və itkilər tələb etdiyini başa düşdü və kompromiss yollar axtarmağa başladı. Prezident öz xalqının rifah halını yaxşılaşdırmağa, sosial problemləri həll etməyə çalışırdı. Bunları etmək üçün hərbi xərclərin azaldılmasına ehtiyac var idi. Sədat Misir rəhbərlərindən ilk adam idi ki,  İsraillə dinc yanaşı yaşamağın mümkünlüyü üzərində düşünməyə başladı. O, bununla Misiri İsrailin hədəfindən kənara  çıxara, öz ölkəsinin hərbi qarşıdurmalardan kənarlaşdırılmasına nail ola bildi. Amma həm də digər ərəb xalqlarını, birinci növbədə fələstinliləri İsrail iddiaları qarşısında köməksiz qoydu.

Misir prezidenti 1977-ci ilin noyabrında görünməmiş bir addım atdı. O, İsrailin baş naziri Menahem Beqinin İsrail parlamentində - knessetdə çıxış etməklə bağlı dəvətini qəbul etdi. Bu, Misirlə İsrail arasında razılaşmanın əldə olunması istiqamətində ilk addım idi. 1979-cu ilin mart ayında Sədat və Beqin ABŞ prezidenti C.Karterin Kemp-Deviddəki şəhərətrafı  rezidensiyasında görüşdülər. ABŞ prezidetinin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar Misir-İsrail sülh müqaviləsinin imzalanması ilə başa çatdı.

Misir prezidenti Ənvər Sədat ağ admiral formasında namaz qılarkən. O, islam dininin bütün tələblərinə dəqiqliklə riayət edirdi.

Bütün dünya iki böyük düşmənin bir-birinin əlini sıxmasını alqışlayırdı. Ənvər Sədat və Menahem Beqin Nobel sülh mükafatını aldılar. Lakin onlardan heç biri öz ölkəsində ciddi dəstək qazana bilmədilər.

İsraillə sülh müqaviləsinin imzalanmasına baxmayaraq, Misirdə hələ də Süveyş kanalı ətrafında 1973-cü ildə həyata keçirilən hücumların ildönümü paradla qeyd edilirdi.  Məhz bu təntənəli mərasimdə, 1981-ci il oktyabrın 6-da Sədatın düşmənləri ona öldürücü zərbə vurmaq qərarına gəldilər.

Ənvər Sədat paradın komandanından raporu qəbul etdikdən sonra hökumət nümayəndələrinin və yüksək rütbəli zabitlərin müşayiəti ilə fəxri qonaqlar üçün tribunaya qalxdı. Hamının nəzərləri havaya dikilmişdi, hərbi hava qüvvələrinin paradı başlanmışdı. Bu  vaxt hərbi texnikanın sırası ilə irəliləyən artilleriya qoşqusu qəflətən dayandı. Desant paltarında bir leytenant maşından tullanaraq yerə düşdü və tribunaya tərəf əl qumbarası atdı. Qumbara hədəfə çatmamış partladı. Bir neçə saniyə sonra beş nəfər desantçı yedək maşınının platformasından tullandılar və hökumət tribunasını avtomat silahlarından atəşə tutdular.

Sədat "Kalaşnikov" avtomatlarından atılan atəşə tuş gəldi, o vaxt Misir  ordusunun arsenalı məhz bu sovet silahlarından ibarət idi. Bu terror aktı zamanı daha 7 Misir dövlət xadimi öldürüldü, 30 nəfərdən artıq yaralandı.

Prezidentin mühafizəsi dərhal cavab atəşi açdı. Atışma 5 dəqiqəyə qədər davam etdi, tribunada dəhşətli hadisələr baş verirdi. Hücum edənlərdən 3 nəfər və bir neçə təsadüfi adam yerindəcə öldürüldü. Qatillərdən 5 nəfər, o cümlədən leytenant Xalid Əhməd Əl-İstambuli tərksilah olundu və həbs edildilər.

Ölümcül yaralanmış prezident vertolyotla hərbi qospitala götürüldü, amma bir neçə dəqiqədən sonra əməliyyat stolunda keçindi.

İstambuli və onun 4 qatil yoldaşı məhkəmə qarşısında dayandılar. Daha 20 nəfər misirli sui-qəsd iştirakçısı kimi həbs olundu.

Bir az əvvəl prezident Sədata atəş açlıb. Mühafizə xidmətinin cavab atəşi ilə üç terrorçu məhv edilib.

Qətl hadisəsindən dərhal sonra Liviya  paytaxtında fəaliyyət göstərən ekstremist qruplaşmalarından biri bu terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü. Liviyalıların terrorçularla əlaqələrinin olması mümkün idi, amma  Yaxın Şərqdə  heç kəs şübhə etmirdi ki, Ənvər Sədatı "Müsəlman qardaşları" qruplaşması qətlə yetirmişdir. Bu təşkilatın məqsədi İsrail dövlətinin tanınmasına imkan verməmək və bu dövlətlə danışıqları pozmaqdan ibarət idi.

Qatillər öz niyyətlərini həyata keçirdilər, lakin Misirin siyasi kursunu dəyişdirməyə nail ola bilmədilər. Ənvər Sədatın yerini vitse-prezident Hüsnü Mübarək tutdu. O isə bütövlükdə Sədatın müəyyənləşdirdiyi yolu davam etdirdi.

Rəsul Aslan

◄ 1 ... 11 12 13 ... 16 ► ₪