|
Azad Qarabağ - 4-cü səhifə
Hər bir vətəndaşın dövlət qarşısında öz hüquqlarını tələb etməyə
haqqı var
Eyvaz
Borçalı: "Azərbaycanlılar gürcü dövlətinə sadiqdirlər, heç vaxt separatçılıq
mövqeyindən çıxış etməyiblər"
Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın vəziyyəti bizi narahat etməyə bilməz.
Seçkiqabağı prezident Saakaşvilinin Borçalı azərbaycanlılarına verdiyi vədlərə
əməl etməməsi və onların problemlərinə laqeyd yanaşması soydaşlarımızın
vəziyətini daha da ağırlaşdırıb. Xüsusilə son günlər Gürcüstanda baş verən
proseslər orada Ermənistan hadisələrinin təkrar olunmasına qətirib çıxara bilər.
Bu isə yolverilməzdir. Borçalıları narahat edən əsas problemlər və onların
yaranma səbəbləri barədə həmin problemlərin aradan qaldırılması uğrunda mübarizə
aparan "Borçalı" cəmiyyətinin sədri, tanınmış ziyalı Eyvaz Borçalı ilə
söhbətləşdik.
-
Eyvaz müəllim, Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızı əsasən hansı problemlər
narahat edir?
-
Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın bugünkü əsas problemləri - torpaq, təhsil,
dil və kadr problemləridir. Və təbii ki, ümumən bütün bölgəyə aid olan sosial
problemlərlə onlar da üzləşirlər. Soydaşlarımızın sosial problemlərinin üzərinə
sadaladığım problemlər daha da ağırlıq gətirdiyinə görə, onların bəziləri
yurd-yuvasını tərk etmək məcburiyyətində qalır.
-
Sizin fikrinizcə, bütün bu problemlərin kökündə nə dayanır? Nə üçün bu
problemlərlə Gürcüstanda yaşayan digər qeyri-gürcü millətlər deyil, məhz
azərbaycanlılar üzləşirlər?
-
Başqa qeyri gürcü millətlərin bu problemlərlə qarşılaşmamasının səbəbi çox
dərindir. Əvvəla, burada münasibət məsələsi var. Gürcüstanda azərbaycanlılar
kimi ermənilər də kompakt halda yaşayırlar. Ancaq onlar daha mübarizdirlər və
gürcülərə qarşı separatçılıq da edirlər. Nəyə görəsə, Gürcüstan hakimiyyətinin
onlara münasibəti Borçalı azərbaycanlılarına olan münasibətdən fərqlənir,
azərbaycanlılara ikili standartdan yanaşırlar. Görünür, bunun dini əsasları da
var.
-
Soydaşlarımızın hüquqi savadsızlıqları, yəni onların öz hüquqlarını bilməməsi
üzündən haqqlarını tələb edə bilməmələri bütün bunlara təsir edirmi?
-
Düşünürəm ki, onların hüquqi cəhətdən nisbətən savadsız olmalarının səbəbkarı da
elə hakimiyyətin özüdür. Niyə? Çünki Gürcüstanda qəbul edilən qanunlar
Azərbaycan dilinə çevrilib azərbaycanlılar arasında paylanmır. Azərbaycanlılar
bu qanunlardan xəbərsiz olduqlarına görə, haqqlarını da tələb edə bilmirlər.
Təbii ki, bilsəydilər, hər kəs qanun əsasında haqqını tələb edərdi. Bu da mənə
elə gəlir ki, düşünülmüş bir siyasətdir və burada olan qərəzçilik açıq-aydın
hiss olunur. Dövlətin borcudur ki, qanunlarını vətəndaşlarının başa düşəcəyi
dildə onların nəzərinə çatdırsın.
-
Hansı qərəzdən danışırsınız? Axı, yaxın tarixdə gürcülərlə azərbaycanlılar
arasında elə bir ciddi qarşıdurma olmayıb. Ermənilər olsaydı, bu başqa məsələ.
Yeri gəlmişkən, Gürcüstanda yaşayan ermənilər borçalıların üzləşdikləri
problemlərdə nə kimi rol oynayırlar?
- Mən
o qərəzdən danışıram ki, Gürcüstanda mövcud olan bir sıra şovinist qruplar,
hansı ki, onların əksəriyyətini də gürcü familiyası götürmüş ermənilər təşkil
edir, bilərəkdən yaranmış vəziyyətdən istifadə edirlər. Bu qərəzçilik, məhz
erməni-türk münasibətindən gələn bir şeydir, yəni qərəzi yaradan familiyasını
dəyişib gürcüləşmiş ermənilərdir. Onlar azərbaycanlılar yaşayan bölgədə "at
oynadırlar" və hiyləgərcəsinə, məkrlə öz siyasətlərini yeridirlər. Təəssüflər
olsun ki, Gürcüstan hakimiyyəti buna lazımi diqqət yetirmir.
-
Belə çıxır ki, Gürcüstan dövlətinin şovinist siyasəti ancaq azərbaycanlılara
qarşı yönəlib.
-
Dövlətin şovinist siyasəti olduğunu deyə bilmərəm. Dövlətlə hakimiyyəti
qarışdırmaq olmaz. Azərbaycanlılar gürcü dövlətinə sadiqdirlər, heç vaxt
separatçılıq mövqeyindən çıxış etməyiblər. Gürcüstan dövlətinin və onun
torpaqlarının bölünməzliyinin tərəfdarıdırlar. Baş verən hadisələri bəzi
dairələr qızışdırıb, azərbaycanlıları gürcülərə qarşı qələmə verirlər, amma
əslində, bu, gürcülərə deyil, hakimiyyətdə təmsil olunan şovinist məmurlara
qarşıdır.
-
Sizcə, yaranmış problemləri necə aradan qaldırmaq olar? Nə etmək lazımdır ki,
Ermənistan, Qarabağ hadisələri Gürcüstanda təkrar olunmasın?
- Bu
problemlərin aradan qaldırılması üçün ilk növbədə Borçalı problemləriylə məşğul
olan ictimai-siyasi təşkilatlar öz fəallıqlarını artırmalıdırlar. Eyni zamanda,
Azərbaycan dövləti də bu istiqamətdə ciddi fəaliyyət göstərməli, siyasi
konsepsiya yaradaraq, o konsepsiya üzrə hərəkət etməlidir. Bütün təşkilatlar bu
işdə dövlətin yardımçısı olmalıdır. Heç vaxt imkan vermək olmaz ki, Azərbaycan
və Gürcüstan dövlətləri arasında bu səbəbdən qarşıdurma yaransın. Biz kökündən
bunun əleyhinəyik. Bütün bunlarla yanaşı, Ermənistan, Qarabağ hadisələrinin
Gürcüstanda təkrar olunmaması üçün, mütləq soydaşlarımızın özlərinin də
fəallaşması gərəkdir.
-
Bilirsiniz ki, Saakaşvilinin seçkiqabağı apardığı təbliğat nəticəsində
borçalıların əksəriyyəti ona səs verdi. Ancaq Saakaşvili azərbaycanlılara
verdiyi vədlərə əməl etmədi. Nə üçün? Yalan vədlər verərək, bilərəkdənmi onlara
əməl etmədi?
-
Bilirsiniz, seçkiqabağı təbliğatla sonrakı fəaliyyət uyğun gəlmir. Bu təbii
haldır. Seçkilərdə hər bir şəxs səs toplamaq üçün çoxlu vəd verir. Təəssüflər
olsun ki, Saakaşviliylə bağlı da belə bir şey oldu. O seçkiqabağı etiraf etmişdi
ki, Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların çoxlu problemləri var. Saakaşvili bu
problemləri həll etməyə söz versə də, vədinə əməl etmədi, hər şey olduğu kimi
qalır. Ancaq mən qətiyyətlə deyə bilmərəm ki, bunu bilərəkdən edir və düşünülmüş
siyasətdir. Fakt budur ki, belə bir siyasət, belə bir hərəkat və fəaliyyət var.
Bu da çox acınacaqlıdır və hamımızı kədərləndirir. Ona görə də biz mübarizə
aparırıq.
-
Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılar konkret olaraq, Saakaşvilinin qarşısında hər
hansı tələblə çıxış etməlidirmi?
-
Gürcüstan azərbaycanlıları, yəni borçalılar Gürcüstanın vətəndaşlarıdır və hər
bir vətəndaşın da dövlət qarşısında öz hüquqlarını tələb etməyə haqqı var.
-
Azərbaycan dövləti Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza kömək məqsədilə hansı
addımları atmalıdır? Bu məsələnin həllində Azərbaycanın Gürcüstandakı
səfirliyinin üzərinə nə düşür? Onların hər hansı problemi yerindəcə həll etməyə
hüquqları çatırmı?
-
Mənə bəllidir ki, Azərbaycan dövləti Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların
vəziyyəti barədə müəyyən dərəcədə qayğılanır. Bildiyimə görə, hətta komissiya
yaradılıb və bu işçi qrupu həmin problemləri öyrənərək, Gürcüstan dövləti ilə
birlikdə həll etməyə çalışır. Mən də bir Borçalı övladı olaraq bu cəhəti
alqışlayıram. Ancaq bu nə dərəcədə həyata keçəcək, onu gələcək göstərəcək.
Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyi dünyanın başqa ölkələrindəki
səfirliklərindən öz statusuna görə xeyli dərəcədə fərqlənməlidir. Nəyə görə?
Çünki başqa dövlətlərdə olan səfirlərimiz Azərbaycan dövlətinin siyasətini
müdafiə edərək, onu yeritməlidir. Gürcüstandakı səfirliyimiz həm Azərbaycan
dövlətinin siyasətini yeritməlidir, həm də Gürcüstanda yaşayan yerli
azərbaycanlıların hüquqlarının müdafiə olunmasında yaxından iştirak etməlidir.
-
Eyvaz müəllim, bilirsiniz ki, İqor Qeorqadze ilə Aslan Abaşidze Saakaşvili
hakimiyyətinə qarşı birləşiblər. Bu il Saakaşvili hakimiyyətinin sonu da ola
bilər. Hakimiyyətə gələcəkləri təqdirdə, Gürcüstandakı soydaşlarımız üçün siz
onların hansını daha münasib bilirsiniz?
- Mən
özüm əslən Gürcüstandan olsam da, Azərbaycan vətəndaşı olduğuma görə, bunu
Gürcüstanın daxili işi hesab edirəm. Gürcüstanın daxili dövlət işlərinə
münasibət bildirmək istəmirəm. Dolayısıyla onu deyə bilərəm ki, hakimiyyətə
gələn hər hansı qüvvə orada yaşayan azərbaycanlıların problemlərini həll
edəcəksə, biz onları müdafiə edəcəyik.
-
Sonda bir daha bu məsələnin üzərinə qayıtmaq istəyirəm. Problemlərin həlli daha
çox kimin üzərinə düşür - soydaşlarımızın, yoxsa hakimiyyətin?
- Hər
kəsin üzərinə kifayət qədər düşür. Camaatın fəallığı da lazımdır, dövlətin
münasibəti də. Bunları bir-birindən ayırmaq olmaz.
Nüşabə Səməndər
BMT Nizamnaməsi və güc tətbiqi
Hüquqi sənədlər arasında qüvvə tətbiqi mövzusundakı ən sərt və ciddisi BMT
Nizamnaməsi olmuşdur. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, 1945-ci ildə qəbul
edilən BMT Nizamnaməsi ilə məqsəd dövlətlərin və millətlərin sülh və
təhlükəsizlik içərisində yaşamaqlarını təminat altına almaq idi. Çünki
təxminən yarım əsr ərzində dünya iki böyük müharibəyə şahid olmuş və bu
müharibələrin dünyanın demək olar ki, bütün dövlətlərinə müxtəlif şəkillərdə
mənfi təsiri olmuşdu. BMT Nizamnaməsinə qədər mövcud olan beynəlxalq sənədlər
İkinci Dünya Müharibəsinin qarşısını ala bilməmişdi. Buna görə də, beynəlxalq
sülhün və təhlükəsizliyin təmini üçün, yəni hüquqi sənədlərin qəbul edilməsi
vacib hala gəlmişdi.
Qeyd
etdiyimiz fikirlər BMT Nizamnaməsinin giriş qismində də öz əksini tapmışdır.
Nizamnamənin 1-ci və 2-ci maddələrində BMT-nin məqsəd və prinsipləri əks
olunmuşdur. 2-ci maddənin 3-cü bəndində bütün üzvlərin beynəlxalq
münaqişələrini, beynəlxalq sülhə, təhlükəsizliyə və ədalət prinsiplərinə zərər
vermədən, sülh metodları ilə həll edəcəkləri qeyd edilmişdir. Qüvvə tətbiqinin
əsaslarına aid olan 2-ci maddənin 4-cü bəndi isə, bütün üzvlərin, beynəlxalq
münasibətlərdə həm digər dövlətlərin ərazi bütövlüyünə və siyasi müstəqilliyinə
qarşı, həm də BMT-nin məqsədlərinə uyğun olmayacaq şəkildə qüvvə tətbiqi ilə
qorxutmalarını və birbaşa qüvvə tətbiq etmələrini qadağan edir.
BMT
Nizamnaməsindəki bu əsaslar, xüsusilə də 2-ci maddənin 4-cü bəndi dövlətlərin
beynəlxalq münasibətlərdə qüvvə tətbiqi metoduna müraciət etmələrini açıqca
qadağan edir. Bu qadağanın sərhədləri və çərçivəsi ilə əlaqədar müxtəlif
mübahisələr yaşanır. Bəzi araşdırmaçılara görə, BMT-nin məqsədlərinin başında
"Beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq və bu məqsədlə: Sülhə istiqamətlənmiş
təhlükələrin qarşısını almaq və bu təhlükələri ortadan qaldırmaq, sülh
vəziyyətinin hücum və yaxud da başqa yollarla ortadan qaldırılması hərəkətlərinə
mane olmaq; sülh vəziyyətinin ortadan qaldırılmasına səbəb ola biləcək
mahiyyətdəki beynəlxalq münaqişələrin həllinin sülh metodları ilə, beynəlxalq
hüququn təməl prinsiplərinə və ədalət prinsiplərinə uyğun şəkildə həyata
keçirilməsi" gəldiyinə görə, qüvvə tətbiqi qadağası mütləq bir qadağadır və
istisnaları ola bilməz.
Digər
bir qrup araşdırmaçıya görə isə, qüvvə tətbiqi qadağasına dair bu məhdud
çərçivəli izah, dövlətləri mövcud haqsızlıqlara və hüquqa zidd hərəkətlərə qarşı
qeyri-müəyyən müddət boyunca dözmək məcburiyyətində qoya bilər. BMT
Nizamnaməsinə görə, beynəlxalq hüquqa hörmət, ədalət, sərhədlərin qüvvə tətbiqi
yoluyla dəyişdirilə bilməməsi və digər bir çox prinsipin açıqca ayaqlar altına
alındığı vaxtlarda, hüququ çeynənən dövlətin bu duruma razı olmasını gözləmək,
bu prinsiplərin varlığını, dolayısıyla BMT Nizamnaməsinin varlığını sual altında
qoymaqdır.
BMT
Müqaviləsində qüvvə tətbiqi və zəruri müdafiə mövzusuyla əlaqədar digər bir
maddə olan 51-ci maddədə bu hökmlərə yer verilmişdir.
"Bu
Müqavilənin heç bir hökmü, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı üzvlərindən birinin
silahlı bir hücuma məruz qaldığı vaxt, Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq sülh və
təhlükəsizliyin qorunması üçün lazımi tədbirləri görənə qədər, bu üzvün təbii
olan fərdi, ya da ümumi zəruri müdafiə tədbirləri hüququna xələl gətirə bilməz.
Üzvlərin bu zəruri müdafiə hüququndan istifadə edərkən gördükləri tədbirlər
təcili olaraq Təhlükəsizlik Şurasına bildirilməlidir və bu tədbirlər Şuranın bu
Müqaviləyə görə beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin qorunması və yaxud yenidən
təsis edilməsi üçün lazım görəcəyi şəkildə hər an hərəkət etmək səlahiyyət və
vəzifəsinə heç bir şəkildə təsir etməz".
Burada açıqca göründüyü kimi, BMT Nizamnaməsi qüvvə tətbiqi mövzusunda ümumi bir
qadağan gətirmiş, fəqət, Nizamnamə çərçivəsində buna istisna təşkil edən hallar
da nəzərdə tutulmuşdur.
Qüvvə
tətbiqi qadağasının BMT Müqaviləsi ilə gətirilmiş olan dörd istisnası vardır
(tədqiqatçıların çoxuna görə):
1.
Təhlükəsizlik Şurası qurulana qədərki istisnalar;
2.
İkinci Dünya Müharibəsində düşmən qəbul edilən dövlətlərə qarşı tətbiq ediləcək
addımlar;
3.
Zəruri Müdafiə;
4.
Təhlükəsizlik Şurası qərarıyla tətbiq olunan məcburi tədbirlər (bəzi
tədqiqatçılar bu tədbirləri istisnalardan biri kimi yox, Təhlükəsizlik Şurasının
normal hüququ kimi qəbul edirlər).
Bunlardan ilk ikisi heç istifadə edilməmiş olan istisnalardır və bundan sonra
istifadə ediləcəklərinə də ehtimal verilmir. Zəruri müdafiə və Təhlükəsizlik
Şurası qərarıyla tətbiq olunan məcburi tədbirlər isə çox az da olsa tətbiq
edilmiş olan və tətbiqi bu gün də davam edən istisnalardır.
Zəruri müdafiə hüququ tarix boyunca heç bir vaxt qadağan edilməmiş haqq olub,
BMT Müqaviləsində də bu vəziyyət davam etmişdir. Sadəcə olaraq, bəzi addımlar
atılaraq bu hüququn hüquqi sərhədləri və şərtləri müəyyən edilmişdir. Zəruri
müdafiə hüququnun şərtləri ümumi olaraq belə sadalana bilər:
Silahlı hücuma məruz qalmaq: Zəruri müdafiə mütləq daha əvvəl baş vermiş bir
hücum aləminə qarşı həyata keçirilməlidir. BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində
də müəyyən edildiyi kimi, bu hüququn ortaya çıxması üçün mütləq bir dövlət
silahlı hücuma məruz qalmalıdır. O da var ki, silahlı hücumun nə olduğu
mövzusunda, BMT Nizamnaməsinin heç bir yerində dəqiq bir izahat verilməyib.
Hətta, bu mövzudakı problemləri ortadan qaldırmaq məqsədilə alınan 3314 nömrəli
14 dekabr 1974-cü il tarixli Hücumun Mahiyyətinin Müəyyən Edilməsi Haqqında Baş
Məclis Qərarında da, bu mövzuya tam mənasıyla açıqlıq gətirilməyib. Çünki bu
qərarda, birbaşa silahlı hücumun deyil, ümumi olaraq hücumun tərifi verilmişdir.
Bunlarla bərabər, irəlidə üzərində daha geniş olaraq duracağımız çərçivədə
silahlı hücumun gerçəkləşmiş olması, dövlətə, ya da dövlətlərə zəruri müdafiə
hüququ verir. Burada gücə ilk müraciət edən dövlət işğalçı olur və bu fakt
ikinci tərəfə zəruri müdafiə hüququ verir. Bu mövzuda da bəzən problemlər olur.
Kimin ilk öncə güc tətbiq etdiyi məsələsinin müəyyənləşdirilməsi asan deyil.
Fəqət, bu məsələnin mübahisəli olduğu vəziyyətlərdə, əlaqədar beynəlxalq
quruluşların araşdırmaları nəticəsində lazımi qərarlar alına bilər. Məhz,
mövzuya aid çoxlu mübahisəli məsələ Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (BƏM) tərəfindən
açıqlığa qovuşdurulmuşdur.
Araz Aslanlı
Türkiyə
|
