Faxralı sakinləri: Biz bura gəlmə deyilik, Borçalı bizim tarixi vətənimizdir
(ardı)

Kənd sakinlərindən Almaz Daşdəmirov kimi torpaqsızlıqdan şikayətlənənlər çox oldu: "Gürcülər torpaqlarımızı alıb özümüzə pulla baha qiymətə satırlar. Suya da pul veririk, əkinə də. Odur ki, bir şey qazanmaq olmur. Əhali dolanmaq üçün köçüb kənddən çıxır. Mənim cəmi 0,4 ha susuz torpağım var. Onunla 4 uşağımı necə saxlayım? Gürcülər bizi mədəni şəkildə deportasiya edirlər".

Kəndin digər əsas problemi dil məsələsidir. Kənd əhalisinin demək olar ki, 99 faizi gürcü dilini bilmir və təbii ki, gürcü dilini bilməyən kəs Gürcüstanda  vəzifədə işləyə bilməz. Azərbaycanlıların vəzifələrdə çalışmamasının, eləcə də bir çox başqa problemlərin səbəbini bəziləri, əsasən məktəb direktoru, kənd idarə heyətinin sədri, eləcə də bir neçə ziyalı dil bilməməkdə görsə də, şair Əli Səngərli kimi bunu yalançı səbəb adlandıranlar da var: "Dil bilməmək yalançı səbəb, sadəcə olaraq bəhanədir. Əgər bizim kənddə gürcü dilini yaxşı bilən yoxdursa, Marneulidə, eləcə də digər şəhər və rayonlarda dil bilən ziyalılarımız çoxdur".

Kənddə gürcü dilini bilən olmasa da, onu  öyrənməyə böyük maraq var. Hətta yaşlı adamlar belə imkan olsa gürcü dilini öyrənmək arzusunda olduqlarını bildirdilər. Söylədiklərinə görə, dil bilməməyin günahı daha çox onlarda yox, əlaqədar təşkilatlardadır. Gürcülər gürcü dilini tez bir zamanda öyrənməyi azərbaycanlıların qarşısında tələb kimi qoysalar da, bunun qayğısına qalmırlar. 2 saylı orta məktəbin direktoru Söhbəddin müəllimin, digər ziyalılardan - Səyyad müəllimin, Məmmədəli müəllimin dediklərinə görə, məktəblərdə gürcü dili dərsi çox aşağı səviyyədə keçirilir, ixtisaslı kadrlar yoxdur. Gürcülər  dil öyrənmək üçün müəyyən danışıq kitabçaları, broşürlər çap etsələr də, onların söylədiyinə görə bu kifayət deyil. Bunun üçün kəndin bir neçə yerində pulsuz kurslar açılmalı, həmin kurslarda, eləcə də məktəblərdə xüsusi ixtisaslı, savadlı müəllimlər dərs deməlidir. O zaman kənd əhalisinin əksəriyyəti gürcü dilini öyrənər.

Məktəb direktoru Söhbəddin Məmmədov  təhsildə elə bir problemin olmadığını, məktəbin əsas probleminin şagirdlərin gün-gündən azalması və təmir məsələsi olduğunu dilə gətirdi: "Gürcüstan azərbaycanlılarının birinci problemi işsizlikdir. Ancaq bu problem elə gürcülərin özünə də aiddir. Dolana bilməyən adamlar ya Azərbaycana, ya da keçmiş SSRİ dövlətlərinə üz tutub gedirlər. Məktəbdə şagirdlərin sayı gün-gündən azalır. Vaxt var idi bu məktəbdə 400-dən yuxarı şagird təhsil alırdı, indi isə 268 uşaq var. 1 saylı orta məktəbdə 800, hətta 1000, 1000-dən yuxarı şagirdin təhsil aldığı vaxtlar olub. İndi isə heç 600 şagird yoxdur. Natamam orta məktəbdə şagirdlərin sayı daha azdır. Əgər bunun qarşısı alınmazsa, axın davam edəcək. Azərbaycanda gərək buradan gedən uşaqları məktəbə qəbul etməsinlər, bəlkə bu yolla axının qarşısını az da olsa almaq mümkün oldu.

Məktəbin ikinci əsas problemi təmir məsələsidir. Bu bina təxminən 1985-ci ildə tikilib və o vaxtdan indiyə qədər bir dəfə də olsun əsaslı təmir işləri aparılmayıb. Direktor işlədiyim iki il ərzində rayon təhsil şöbəsinə iki dəfə ərizə yazıb rəsmi  müraciət etmişəm. Vəd veriblər, ancaq əməl etməyiblər. Avadanlıq sarıdan elə bir problemimiz olmasa da, əyani dərs vəsaitlərimiz azdır. Kəndin o biri məktəbləri də elə bu vəziyyətdədir. Təbii ki, bu problemlər gürcü məktəblərində yoxdur. Ancaq onu da qeyd edim ki, rayon təhsil şöbəsində heç bir ögey münasibətlə qarşılaşmırıq. Əksinə, gürcü dilini bilmədiyimizə görə bizə kömək edirlər. Gürcü dilini öyrənmək bizim üçün vacibdir. Dili bilsək, problemlərimizin hamısını olmasa da, müəyyən qismini həll edə bilərik. Ancaq bunun üçün məktəbdə savadlı, ixtisaslı müəllimlər çalışmalı, kurslar açılmalıdır".

Kəndin hörmətli ziyalılarından olan, 1 saylı orta məktəbin ədəbiyyat müəllimi Səyyad Allahverdiyev yuxarıda sadaladığımız problemlərlə yanaşı, kəndin digər problemlərindən də söz açdı: "Kəndin ən ağrılı problemlərindən biri də mədəniyyət evinin olmamasıdır. Bizim heç məscidimiz də yoxdur. Belə çıxır ki, nə dinimiz var, nə mədəniyyətimiz. Kəndimizdə heç bir abadlıq işləri görülmür. Məktəbdə də problemlər yox deyil və bu problemlərin müəyyən obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Belə bir şey deyirlər ki,  yeni təhsil layihəsinə əsasən, 2007-ci ildən məktəblərdə Gürcüstan tarixi və coğrafiyası gürcü dilində tədris olunacaq. Bu isə bizim müəllimlərin hüququnu tapdalamaqdır. Gürcü dilini bilmək bir vətəndaş kimi bizim üçün vacib olsa da, bunun üçün zaman və şərait lazımdır.  Valideynlərin uşaqlarını götürüb kəndi tərk etməsi üzündən məktəbdə uşaqların sayı çox azalıb. Bu həm də müəllimlərin işsiz qalmasına səbəb olur. Ancaq mən gedənləri qınamıram, çünki ailə  başçısı əgər ailəsini burada dolandıra bilmirsə, bəs nə etməlidir?! Məktəbdə olan avadanlıq şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğun deyil. XI sinif şagirdi I sinif partasında oturur. Saakaşvilinin təqaüdü və müəllimlərin maaşını artırması təqdirəlayiq haldır, ancaq  ölkədə inflyasiya o həddə çatıb ki, maaşımız yenə də ailəmizi dolandırmaq üçün kifayət etmir".

Səyyad müəllimin fikrincə, son vaxtlar artan qətl (azərbaycanlıların) hadisələrinə, eləcə də azərbaycanlıların üzləşdiyi bir çox digər problemlərə milli don geydirmək düzgün deyil. Və bu problemlərin kökündə  Borçalı azərbaycanlılarının siyasi savadsızlığı ilə yanaşı, həm də Azərbaycan dövlətinin biganəliyi dayanır: "İndi Gürcüstanda biz azərbaycanlılara qarşı Qamsaxurdiyanın zamanında olan təzyiqlər yoxdur. Bizi buradan heç kəs zorla qovmur, sadəcə olaraq, dolana bilmədiyimiz üçün özümüz çıxıb gedirik. Gürcüstan azərbaycanlılarının faciələrində burada yaşayan ermənilərin rolu böyükdür. Bizimlə gürcü dilində danışan kəsin gürcü və ya erməni  olduğunu ayırd edə bilmirik. Ona görə də, üzləşdiyimiz kobud rəftarı gürcülərin ayağına yazırıq. Ancaq mən inanıram ki, bizimlə kobud rəftar edən gürcülərin çoxu soyadını dəyişib gürcüləşmiş ermənilərdir. Onu da qeyd edim ki, gürcülər əgər bizi buradan qovsalar, bu onların öz faciəsi olacaq. Çünki biz azərbaycanlılar Borçalını tərk etsək, Gürcüstanda çoxluq təşkil edən erməniəsilli gürcülər erməniləşib Borçalını alacaqlar, necə ki, indi Cavaxetiyanı almaq istəyirlər. Bizim burada müəyyən mənada hüquqlarımız pozulsa da, hər şeyə, eləcə də baş verən qətl hadisələrinə milli məsələ kimi baxmaq düzgün deyil. Qətl hadisələrində, eləcə də təhsil problemlərində heç bir qərəz görmürəm. Mən bütün bu problemlərimizin günahını təşkilatlanmamağımızda və siyasi savadsızlığımızda görürəm. Düzdür, hüquqlarımız pozulanda səsimizi çıxartmalıyıq, ancaq milli mənsubiyyətimizi qorumaq üçün sivil yolla mübarizə aparmalıyıq. Konstitusiyanı bilmədiyimizdən, qanuni yolla mübarizə aparmağı da bilmirik. Təşkilatlanmağımıza da özümüz mane oluruq. Gürcüstan azərbaycanlılarının mənafeyini müdafiə edən yeganə təşkilat "Qeyrət" xalq hərəkatıdır ki, biz onun ətrafında toplaşa bilmirik. "Yuxarı"dan müəyyən təşkilatlar yaradılır ki, bu da bizim  "Qeyrət"in ətrafında birləşməyimizə mane olur. "Yuxarı"dan məqsədli şəkildə qurulan təşkilat isə heç vaxt xalqın mənafeyini müdafiə edə bilməz. Məni ən çox ağrıdan Azərbaycan dövlətinin biganəliyi, onun, Gürcüstan azərbaycanlılarının problemlərini ölkənin daxili işi adlandırmasıdır. Necə olur ki, Avropa ölkələri Gürcüstandakı azsaylı xalqların müdafiəsinə qalxır, amma Azərbaycan hakimiyyəti bu xalqın müdafiəsinə qalxmır. Bu çox acınacaqlıdır. Yaxınlarda mən "Gürcüstan" qəzetindən belə bir şey oxudum. Orada belə sual qoyulmuşdu: Gürcüstanda yaşayan azsaylı xalqlar (bu bütün qeyri-gürcülərə aid idi) burada yaşayıb gürcü dilini öyrənsinlər, yoxsa öz tarixi vətənlərinə getsinlər? Mətbuatda belə bir sualın qoyuluşu düzgün deyil. Buna Azərbaycan hakimiyyəti rəsmi münasibət bildirməli idi. Başqa bir tərəfdən, bizi rus və ermənilərlə müqayisə etmək olmaz. Çünki biz bura  gəlmə deyilik, bizim tarixi vətənimiz buradır".

Səyyad müəllimin fikrincə, ermənilər həm gürcüləşdiyinə, həm də xristian olduqlarına görə azərbaycanlıların üzləşdikləri problemlərlə üzləşmirlər.

Kənd idarə heyətinin sədri Qara Gülməmmədov əvvəlki illərə nisbətən kənddə müəyyən yaxşı dəyişikliklərin olduğundan söz açdı:  "Mən il yarımdır ki, işləyirəm. Bu il yarım müddətində hələ bir nəfər kənd sakininin evini qeyri-qanuni yoxlamayıblar, gürcülər tərəfindən kiməsə böhtan atılmayıb. Milis-polis tərəfindən  heç bir təzyiq yoxdur. Kəndin əsas problemlərindən biri də su problemi idi ki, artıq həll olunub. Su nasosları işləmirdi, dövlət büdcəsindən pul ayırıb təmir etdirdilər. İşıq problemi müəyyən qədər həll olunub. Yəni bu problemin həlli tam özümüzdən asılıdır, əgər işıq pulunu vaxtlı-vaxtında ödəyəriksə, bu problem olmaz. Kəndin yollarını təmir etməyə söz veriblər, artıq kənddə uçub-dağılmış bir neçə  körpü təmir olunub. Bizim ən çatışmayan cəhətimiz  gürcü dilini bilməməyimizdir. Dil məsələsi düzəlsə müəyyən problemlərimizi özümüz həll edərik, daha başqasına ehtiyacımız olmaz".

Kənd sakinlərinin söylədiklərinə görə, Ermənistan hadisələri Borçalıda təkrar oluna bilməz. Çünki əvvəla, gürcü xalqı ilə Azərbaycan xalqı tarixən dostdurlar və yenə də dost olaraq qalırlar. Bu problemlər isə erməniəsilli gürcülər tərəfindən süni şəkildə yaradılan problemlərdir. İkinci tərəfdən, borçalılar torpağa bağlı zəhmətsevər xalqdır. Onlar heç vaxt tamamilə Borçalıdan köçmək fikrinə düşməzlər. Gedənlər əsasən, təhsil dalınca gedib, geri qayıtmayanlar və maddi vəziyyəti ağır olduğundan dolana bilməyən şəxslərdir.  Axının qarşısını almaq üçün isə kənddə müəyyən iş yerləri açılmalı, fabriklər tikilməlidir.  Bunun qayğısına qalmaq isə daha çox o torpaqdan çıxıb Azərbaycanda və başqa yerlərdə yaşayan imkanlı şəxslərin və müəyyən qədər Azərbaycan hakimiyyətinin üzərinə düşür. Məmmədəli müəllim: "Ermənistan hadisələrinin burada təkrar olunmaması üçün Azərbaycan hakimiyyəti bunun qayğısına qalmalıdır. Azərbaycan dövlətindən xahiş edirik ki, bir gözü daim bizim üstümüzdə olsun. O qədər şeyləri Bakıda tikməkdənsə, gəlib burada tiksinlər, burada işçi qüvvəsi çoxdur".

Faxralı kənd sakinlərinin bir problemi də ölkədə baş verən ictimai-siyasi  proseslərdən vaxtında xəbər tutmamaları, yəni informasiyasız qalmalarıdır. Onlar gürcü dilini bilmədiklərindən Gürcüstanda baş verənləri də Azərbaycan televiziyasından öyrənirlər. Azərbaycan dilində çıxan "Gürcüstan" və "Maarif" qəzetlərini ala bilmirlər.

Bir sözlə, Gürcüstan azərbaycanlıları Gürcüstanda yaşasalar da, ümid və pənahları ancaq və ancaq Azərbaycandır. Onlar haqlı olaraq problemlərinin həllində Azərbaycandan böyük dəstək gözləyirlər. Necə deyərlər, "uman yerdən küsərlər". Onu da  qeyd edim ki, Qarabağ probleminin həllinin bu qədər uzanması onları da çox narahat edir. Gürcüstan azərbaycanlılarının dediklərinə görə, bu problemin həllini Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlılardan daha çox istəyirlər. Çünki nəhayət bu problem həll olunsa, Azərbaycan dövləti onlara da diqqət yetirməyə vaxt tapar.

Nüşabə Səməndər

◄ 1 ... 6 7 8 ... 16 ► ₪