Əlibala Əsgərov:
Bizə Azərbaycanın nə pulu lazımdır, nə də humanitar yardımı

Sadəcə olaraq, bizə mənəvi dəstək olmaq, sahib çıxmaq lazımdır

 Qəzetimizin ötən sayında sizlərə Borçalı səfərimdə Faxralıdan hazırladığım reportajı təqdim edib, həmçinin "Qeyrət" xalq hərəkatının rəhbəri Əlibala Əsgərovla görüşüm barədə anons vermişdim. Həmin  yazıdan artıq bu görüşün məqsədini bildiyiniz üçün, Əlibala müəllimlə söhbətimi birbaşa sizin nəzərinizə çatdırıram.

 - Əlibala müəllim, əvvəlcə "Qeyrət" təşkilatı və bu təşkilatın əsas məramı barədə bir qədər məlumat verməyinizi istərdik.

- "Qeyrət" xalq hərəkatı 1990-cı ildə yaranıb, ancaq rəsmi olaraq 1993-cü ilin yanvar ayında qeydiyyatdan keçərək Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunub. Gürcüstanda azərbaycanlıların 20-yə yaxın təşkilatı var, amma "Qeyrət" yeganə təşkilatdır ki, bütün Borçalını, ümumiyyətlə, azərbaycanlılar yaşayan bütün bölgələri əhatə edərək, hər yerdə öz dayaq nöqtələrini yaradıb. "Qeyrət" həmçinin respublikada yetərincə tanınmış bir təşkilat olaraq həmişə dövlət orqanları ilə sıx əlaqə saxlayır.  Bu təşkilatın əsas məqsədi Gürcüstan azərbaycanlılarının hüquqlarını müdafiə etməklə yanaşı, həm də demokratik hərəkatda azərbaycanlıların da öz yerlərinin olmasını saxlamaqdan ibarətdir.

- "Qeyrət" xalq hərəkatının rəhbəri kimi Gürcüstan azərbaycanlılarının problemləri barədə nə deyə bilərsiniz? Sizcə bu problemlərin kökündə nə dayanır?

- Gürcüstan azərbaycanlılarının əsas problemləri - təhsil, dil, torpaq, kadr məsələsidir. Bu problemlər əsasən Borçalı azərbaycanlılarına aiddir. Bunlardan başqa sosial  problemlər də var, ancaq bu, təkcə bizim yox, həm də gürcülərin problemidir. Sadaladığım məsələlərdə görünən dərəcədə ayrı-seçkiliyə, ögey münasibətə yol verilir. Şevardnadze hakimiyyəti devrilən zaman demişdim ki, azərbaycanlıları bir dalğa gözləyir. İndi həmin dalğa özünü  göstərməkdədir. Çünki vaxtilə dövlət tərəfindən bilərəkdən buraxılmış səhvlər Gürcüstan azərbaycanlılarını demək olar ki, tam əmək məşğuliyyətindən təcrid edib. Bilirsiniz ki, biz aqrar bölgədə yaşayırıq, burada əhali ancaq torpaqda işləməklə məşğuldur. 1996-cı ildə torpaqların icarəsi haqqında qanun verildi. Ancaq bu qanun çox məkrli qəbul olunmuşdu, çünki həmin  qanunda sərhədyanı, sahilyanı zonaların torpaqlarından istifadə xüsusi rejimlə müəyyən olunurdu. Həmin zonalarda isə biz azərbaycanlılar yaşayırıq. Parlamentin 1996-cı il 22 mart tarixli qərarı ilə biz ümumi qanundan təcrid olunmuşduq. Həmin illər iri-iri torpaq sahələrini "yuxarıdan" edilən telefon zəngləri ilə gəlmə gürcülərə icarəyə verdilər və azərbaycanlıların illər boyu becərdiyi torpaqları onlara "beşinci əldən" satdılar. O illər torpaqları icarəyə götürən gürcülər, sonradan özəlləşdirərək torpağın əsl sahibinə çevrildilər. Və bugünkü hakimiyyət, hakimiyyətə gələndə xalqa söz verdiyinə baxmayaraq, həmin  qeyri-qanuni bölgünü satışa çıxarmaqla qanunlaşdırdı. Yəni, yeni qanun əvvəlkindən fərqlənmir, kimin o dövrdə torpaq sahəsi var idisə, torpaq müqaviləsini hərraca təqdim etməklə torpaqları alır. Əgər 1996-cı ildə torpaqların 70 faizi bölgəyə gəlmə gürcülərə paylanıbsa və bu gün o torpaqların 1 (bir) faizi belə həmin adamların əlindən geri alınmayıbsa, burada hansı azərbaycanlının torpaq almasından söhbət gedə bilər?

- Qanuna əsasən, ölkə vətəndaşı ölkənin istənilən yerindən torpaq sahəsi ala bilər. Yəqin ki, bunu əsas tutaraq, gürcülər hər şeyi qanun dairəsində etdiklərini iddia edirlər.

- Təbii. Amma gəlin indi həmin qanun qüvvəyə minəndə, parlamentin bizlər yaşayan sərhədyanı, sahilyanı zonaların  torpaqları haqqında çıxardığı qərara nəzər salaq. Nəyə görə bu zonalarda torpaqlar xüsusi rejimlə müəyyən olunur? O qanun gürcülərə xeyir verəndə ona əməl olunur, ancaq həmin qanunu azərbaycanlılara şamil edəndə ortaya xüsusi forma qoyulur. Sərhədyanı zonalar hansılardır? Marneuli, Dumanisi, Bolnisi, Qardabani, o yandan Osetiya, Cənubi Cavaxetiya, bu yandan Abxaziya - bu zonalarda qeyri-gürcülər yaşadığına görə, onlar ikibaşlı qərar çıxarıb, tamam başqa yöndən yanaşıblar. Kim mənə bir nəfər azərbaycanlı göstərə bilər ki, yaşadığı yerdən kənarda torpaq sahəsi alıb?

Bu yaxınlarda prezident torpaqların azərbaycanlılara yenidən paylanması haqqında bəyanat verib. Guya artıq bu məsələyə başlanılıb. Amma bu başlama da yenə kosmetik xarakter daşıyır. Əgər bu məsələ Gürcüstan qanunları ilə tənzimlənirsə, qanuna əsasən, torpaq 3 hektardan kiçik hissəyə bölünə bilməz, yəni hər bir vətəndaşın minimum 3 ha torpaq sahəsi olmalıdır. Azərbaycanlılara 0,2 - 0,5 ha torpaq sahəsinin verilməsi hansı qanuna sığışdırılıb?

- Bəlkə bu, gürcü dilini bilmədiklərinə görə, azərbaycanlıların əksəriyyətinin Konstitusiya qanunlarından, yəni öz hüquqlarından xəbərsiz olmalarından irəli gəlir.

- Biz azərbaycanlılar öz hüquqlarımızı çox gözəl bilirik. Kaspi zonasında, Kareli, Msxeta, Saqareco, Telavi rayonlarında yaşayan 37000 (otuz yeddi min) azərbaycanlı gürcü dilində təhsil alır. Bu azərbaycanlılardan bir nəfəri vəzifədə işləmir. 800 nəfərdən yuxarı gürcü dilində təhsil almış ali təhsilli hüquqşünasımızın "iş yeri" Lilo bazarıdır. Dil bilməmək sadəcə bəhanədir. Marneulinin bu boyda xəstəxanasında (biz xəstəxananın həyətində söhbət edirdik) 4-5 nəfər azərbaycanlı həkim qalıb, onların da qarşısında şərt qoyublar ki, gürcü dilində imtahan verməlisiniz.  Əgər verə bilməsələr, işlərini itirəcəklər. Muxtar həkim Gürcüstan azərbaycanlıları arasında xirurqiyanın "Allahı" sayılır. İndi o, gürcü dilini bilmədiyinə görə, yerini Tbilisidən gələn hər hansı bir deletanta verirsə, hansı qanunlardan, hansı demokratik  prinsiplərdən danışmaq olar?!

Bugünkü Gürcüstanın Avropa Şurası qarşısında götürdüyü öhdəliklərə nəzər salaq. Azərbaycanlılar burada yarım milyondur. Gürcüstanın siyahısında isə 200 mindən yuxarı göstərilmirik.  Niyə? Ona görə ki, yarım milyona imtiyazlar böyük olmalıdır. Biz hələ Qamsaxurdiyanın zamanından milli azlıqlar üçün olan xüsusi qanunların qüvvəyə minməsini gözləyirik, ancaq o qanunlar bu gün də parlamentin  köşələrində qalıb, onu həyata keçirən yoxdur.

Bütün bu məsələlərin indiki şəkil almasının bir səbəbi  də Azərbaycandır. Gürcüstanda yaşayan ermənilərin sayı da bizim qədərdir. Ancaq ermənilər müntəzəm olaraq mübarizələrini çox ardıcıl apara bilirlər. Çünki  onların arxasında Ermənistan deyilən dövlət və Ermənistanın Gürcüstanda yaşayan ermənilərin bügünkü durumunu nəzərə alan məqsədyönlü xarici siyasəti dayanıb.

Sovet məkanında azərbaycançılıq baxımından ikinci yerdə dayanan Gürcüstan idi. Gürcüstanın bu problemlərlə üz-üzə qaldığı, Gürcüstandan böyük köç karvanının başladığı bir zamanda Azərbaycanda dünya azərbaycanlılarının II qurultayı keçirildi. Bilmək istərdim, bu qurultayda Gürcustan azərbaycanlıları kim oldular, o qurultay bizlərə nə münasibət bildirdi?!

Gürcüstanda torpaq islahatı başa çatandan sonra, Azərbaycanda yaranan o komissiya kimə lazımdır?! O komissiya gəlib təzədən nə yaradacaq?! Bizə Azərbaycanın nə pulu lazımdır, nə də humanitar yardımı. Özümüz birtəhər dolanarıq, humanitar yardımla dolanmaq istəmirik. Bizə sadəcə olaraq, mənəvi dəstək  olmaq, arxa durub, sahib çıxmaq lazımdır.

Mən prezidenti qınamıram. Hələ mərhum Heydər Əliyevin zamanında biz 4 dəfə "Qeyrət" xalq hərəkatı olaraq ona müraciət edib, Azərbaycanda bizim problemlərimizlə məşğul olacaq bir "qurum" istəmişdik. Elə bir qurum ki,  o, bəzi məsələləri araşdırıb Azərbaycanın xarici siyasət xəttinə ötürsün. Və xarici siyasət  xəttində Gürcüstanla ilişkilər qurulanda Bakı-Ceyhan yox, Batum limanları yox, Gürcüstan azərbaycanlılarının problemləri  önə çəkilsin. Çox təəssüf ki, Nazim İbrahimovun rəhbərlik etdiyi o təşkilat ancaq formal xarakter daşıyır.

Gürcüstan azərbaycanlıları Azərbaycan dövlətinə və onun prezidentinə müxalifətdə deyil. Bizim güvəndiyimiz bir dövlət, bir insan var, o  da Azərbaycan və onun prezidenti İlham Əliyevdir. Azərbaycandan nümayəndələrin gəlişi heç də borçalılar tərəfindən təqdir edilmir, çünki gələnlərin əlində heç bir konsepsiya, heç bir ardıcıl proqram yoxdur. Üzümü Azərbaycandan gələn nümayəndələrə  tutub deyirəm: bura gələndə prezidentin şəkillərini, plakat və rəngli kitablarını gətirməyin,  bununla da yalandan gedib Gürcüstanda bu işləri gördük - deyə Azərbaycan iqtidarının yanında özünüzə yer etməyin. Ayrı-ayrı  qrupların, nazirlərin gəlib-gedişindən sonra burada əks münasibət yaranır. Ziyafət Əsgərov gəlib-gedəndən bir həftə sonra Dəmyə Görarxında o hadisələr törədildi.

- Dəmyə Görarxında baş verən o son hadisələr haqqında bir qədər ətraflı  məlumat verməyinizi istərdik.

- O hadisə son hadisə deyil, 8 aydır ki,  davam edir. Həmin aksiyalar 5 dəfə də Tbilisidə prezident aparatının qarşısında keçirilib. Bu aksiyaları keçirməkdə məqsəd ancaq və ancaq Dəmyə Görarxı əhalisinin torpaq problemini həll etmək idi. Başqa heç bir siyasi amacımız yox idi. Dəfələrlə bu barədə rayon icra hakimiyyətinə, quberniyaya, prezident aparatına müraciət etmişdik, demişdilər ki, bizlik deyil. Yəni 8 ayın mücadilə və mübarizəsindən sonra heç yerdən müsbət cavab ala bilməyən, yaz əkininin vaxtı gəldikdə yenə əlinin boşda qaldığını görən camaat Tbilisi-Yerevan yolunu bir neçə saat bağlı saxlayıb. Bundan dövlətə heç bir zərər dəyməyib və Gürcüstanda bu adi hal sayılır. İki gürcünün işığı yanmayanda çıxıb yolu bağlayırlar, heç onları cəzalandıran yoxdur.  Ancaq 8 ay süründürülüb incidilən azərbaycanlı ailəsini dolandırmaq üçün heç olmasa 0,3 ha torpaq istəyirsə, onu tutub içəri salırlar. Hazırda 16 nəfər rəsmi olaraq həbsdədir, 36 nəfər isə bu "cinayət" işi ilə bağlı dindirilmədədir. Həbsdə olanların biri qadındır, hələlik onu pul girov qoyub zaminə götürmüşük. Aksiya zamanı hətta qadınlar, şikəstlər dubinkayla döyülüb. Həbsdə olanlardan başqa bir neçə nəfər üçün də axtarış elan olunub. Onlar respublikadan kənara qaçıblar, bəziləri həmin gün heç aksiyada iştirak etməyib. Yaxın günlərdə məhkəmə başlayacaq, o 36 nəfərdən də bəzisinə çox güman ki, "cinayət işi" açılacaq.  Qeyri-rəsmi aldığımız məlumata görə tutulanların bəzisini 3-5 il həbs cəzası, qalanları isə ağır pul cəriməsi və icbari iş gözləyir.

- Bununla bağlı prezidentə müraciət etmisinizmi?

- Dəfələrlə prezidentə müraciət olunub. Prezident ancaq Gürcüstanda qanun təcəllə edir, yəni, guya qanunla hər şey öz yerini alacaq.

- Ümumiyyətlə, Saakaşvili hakimiyyəti Gürcüstan azərbaycanlıları üçün arzuolunandırmı?

- Saakaşvili hakimiyyəti Gürcüstanda çamadanda gəlmiş bir demokratiya yaymaq istəyir, hansı ki, Gürcüstan ictimaiyyəti nə psixoloji, nə də maddi-mənəvi cəhətdən bu gün Saakaşviliyə diqtə olunan demokratiyaya hazır deyil. Və demokratiya adı altında Saakaşvilinin "kmara", yəni "əlcək" deyilən bir təşkilatı yaranıb ki, orada səriştə və bacarığı olmayan bir para deletant toplanıb.

"Qeyrət" Xalq Hərəkatının sədri kimi bəyan edirəm ki, Gürcüstan azərbaycanlılarına Saakaşvili hakimiyyətindən heç bir xeyir yoxdur. Saakaşvili rejimi gələndən azərbaycanlılara olan təzyiqlər  artmaqla yanaşı, həmçinin  onların Gürcüstandan köçü də sürətlənib. Gürcüstan-Azərbaycan sərhəddindəki bugünkü durum, Avropa standartlarına uyğun tələb, Gürcüstan-Ermənistan sərhəddində yoxdur. Gömrükdən keçən azərbaycanlının yükü  kiçik olsa da, ortaya qoyulub dağıdılır, gürcülərə isə göz yumurlar. Halbuki, bu gün Azərbaycandan "mal" daşıyanların əksəriyyəti gürcüdür. Bu ayrı-seçkiliklər camaatı köçməyə məcbur edir.

- Gürcüstan azərbaycanlılarının Azərbaycana, eləcə də Rusiyanın ayrı-ayrı şəhərlərinə miqrasiyasının qarşısını necə almaq olar?

- Miqrasiyanın qarşısı onda alınacaq ki, biz burada gündəlik güzəranımızı təmin edə bilək. Lap elə sosial problemləri qoyaq arxa plana, çünki bu gürcülərə də aiddir.  Əsas dildə olan baryerlərdir. Yəni, biz azərbaycandilli olduğumuza görə vəzifələrə alınmırıq. Regionda azərbaycanlılar heç olmasa öz ana dilində yazıb sənədləşə bilməlidirlər. Məsələn, Sadaxlı kəndini götürək. Bu kənddə 12 min əhali yaşayır və bir nəfər də gürcü yoxdur. Əgər orada ərizələr gürcü dilində tələb olunursa, cavablar gürcü dilində verilirsə, bu nə dərəcədə düzgündür?

Beynəlxalq hüquq normaları, regional dil prinsipləri var. Bunları tələb etmək üçün Azərbaycan dövlətinin Avropa Şurasında yetərincə nümayəndələri var. Niyə Ermənistan parlamentindən Rostomyan Avropa Şurasında Gürcüstan ermənilərinin bugünkü durumunu ortaya qoya bilir və onun tələbi əsasında Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə baş komissarı Cənubi Cavaxetiyaya gəlib oradakı vəziyyəti öyrənə bilir. Hətta  məsələni o cür qoyurlar ki, Rustavi televiziyası sinxron olaraq erməni dilinə tərcümə olunur və bölgəyə erməni dilində verilir. Mən də bütün bunları Azərbaycan iqtidarından gözləyirəm. Türkiyənin Kiprə  verdiyi önəmi mən Azərbaycanın Borçalıya  verməsini istərdim, əgər Türkiyənin yavru vətəni Kiprdisə, Azərbaycanın da yavru vətəni Borçalıdır. Necə olur ki, Gürcüstanda azərbaycanlılar həbsxanaya salınır, döyülür, işgəncə verilir, Zakir Qaralov cənabları isə orada "ağzına su alıb" susur, özü də Gürcüstan əsillidir.  II qurultayda İran azərbaycanlılarının vəziyyətindən danışmaq gülüncdür,  bu gün birinci növbədə diqqət borçalılara verilməlidir.

İkinci tərəfdən, Azərbaycandakı bələdiyyələr Bakıətrafı yaramaz torpaqları yüzqat artığına Gürcüstan azərbaycanlılarına satmaqla bu köçü daha da sürətləndirirlər. Keçən əsrin 50-ci illərindən  bəri Gürcüstan Azərbaycana 350 min ziyalı verib. Əgər, o 350 min ziyalının hərəsi dədə-baba yurdu üçün bircə parta alıb versə, onun təhsilinə də, bugünkü durumuna da kömək etmiş olar.

Qaxda Gürcü Dövlət Dram Teatrı fəaliyyət göstərir, Tbilisidə isə Azərbaycan Dram Teatrının bir otağı belə yoxdur. Burada nə Axundovun, nə Nərimanovun ev muzeyi var, nə də Gürcüstanın Mədəniyyət Fondunda azərbaycanlılara aid bir abidə. Yalandan özümüzü aldatmayaq.

- Fəaliyyət göstərdiyiniz bu illər ərzində bir təşkilat olaraq nələrə nail olmusunuz və təşkilatınıza təzyiqlər olurmu?

- Biz heç vaxt azərbaycanlıların hüquqları pozulanda susmamışıq. Bu qədər problemin içində biz "Qeyrət" xalq hərəkatı olaraq həmişə dövlətlə təmasda olmağa və müəyyən razılığa gəlməyə çalışmışıq. İstədiklərimizə də müəyyən mənada nail ola bilmişik. Şevardnadzenin vaxtında (1996-cı illəri nəzərdə tuturam) əgər "Qeyrət" cəmiyyəti səsini çıxarıb, qanunlara ciddi etiraz etməsəydi, bir nəfər azərbaycanlı belə torpaq sahibi ola bilməyəcəkdi. Bu gün heç olmasa 30 faiz buna nail olmuşuq. Biz axı bura gəlmə deyilik, diaspora deyilik. Biz burada doğulmuşuq, bizim tariximiz var.

Təzyiqlərə gəldikdə isə, təbii ki, gürcü dövləti, gürcü ictimaiyyəti istəməz azərbaycanlının burada sanballı təşkilatı olsun. Bizi sıxışdırırlar, bir az dərinə getdikdə hər şeyi milli məsələlərə çəkirlər və əlbəttə "Qeyrət"in üzvləri heç bir vəzifədə çalışa bilməz, çünki biz millətçiyik. Mən millətimi sevirəm, "Qeyrət" xalq hərəkatı olaraq millətimə sahib çıxıram. Əgər bu, millətçilik sayılırsa, mən bu millətçiliklə fəxr edirəm.

Nüşabə Səməndər 

◄ 1 ... 5 6 7 ... 16 ► ₪